Kịch bản để đạt thời gian lý tưởng 30 phút

Theo Bí thư Thành ủy TP.HCM Trần Lưu Quang, trong nhiệm kỳ này, TP đang triển khai mạnh hệ thống đường sắt đô thị (metro). Riêng khu vực liên quan đến sân bay có 3 tuyến quan trọng là metro số 2 (Bến Thành - Tham Lương) và metro số 6 dự kiến chạy theo trục Phạm Văn Đồng. Theo kịch bản đang được nghiên cứu, để đạt mục tiêu di chuyển giữa sân bay Tân Sơn Nhất và sân bay Long Thành trong khoảng 30 phút trên quãng đường khoảng 60 km, giải pháp khả thi là vận hành các chuyến tàu chạy thẳng, không dừng tại các ga trung gian nhằm rút ngắn tối đa thời gian đi lại. Phương án này được tổ chức khi lượng hành khách đủ lớn. Trong trường hợp cần phục vụ thêm hành khách tại các khu vực trung gian, tàu có thể dừng tại một số ga chính, khi đó thời gian di chuyển sẽ dài hơn so với mốc 30 phút.

ẢNH: ĐỘC LẬP

Phương án kết nối mà ông Trần Lưu Quang nêu được tính toán dựa trên mạng lưới đường sắt đô thị đang và sẽ triển khai. Theo quy hoạch mạng lưới đường sắt đô thị của TP.HCM hiện nay, người dân sẽ có 5 phương án để đi metro từ vùng lõi TP tới sân bay Long Thành. Phương án thứ 1 là tuyến Thủ Thiêm - Long Thành. Đây được xem là trục xương sống kết nối trực tiếp, cũng là tuyến chuyên biệt nhất cho lộ trình này.

Người dân sẽ đi từ điểm đầu tại ga Thủ Thiêm (TP.Thủ Đức cũ), đến thẳng điểm cuối tại ga sân bay Long Thành. Trên tổng chiều dài khoảng 40 km, số lượng ga dự kiến là 20 ga. Với vận tốc khai thác trung bình khoảng 45 - 50 km/giờ đã tính cả dừng ga thì thời gian di chuyển cho toàn hành trình là khoảng 45 - 50 phút. Vì đây là tuyến đô thị có nhiều ga dừng để gom khách dọc đường từ cả khu vực Nhơn Trạch, Long Thành, nên dù quãng đường ngắn nhưng thời gian sẽ lâu hơn các tuyến tốc độ cao.

Ở phương án thứ 2, người dân từ khu vực Q.1 cũ sẽ sử dụng tuyến metro số 2 (giai đoạn chuyển tiếp Bến Thành - Thủ Thiêm) sang "phễu" trung chuyển Thủ Thiêm rồi mới chuyển tàu để tới ga Long Thành. Hành trình này có thêm khoảng 2 km đi metro số 2, qua 2 ga, mất thêm khoảng 5 - 7 phút gồm cả thời gian chờ tàu.

Phương án thứ 3 là đến ga Thủ Thiêm rồi sẽ đi đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam (chặng Thủ Thiêm - Long Thành), thay vì đi metro Thủ Thiêm - Long Thành. Nếu đi đường sắt quốc gia, tốc độ sẽ nhanh hơn và không dừng ở ga trung gian. Tổng thời gian di chuyển chỉ mất khoảng 10 - 15 phút. Đây là phương án nhanh nhất để rời trung tâm TP.HCM tới thẳng cửa máy bay, song cũng là phương án "sang chảnh" nhất vì với chặng ngắn của tuyến đường sắt cao tốc Bắc - Nam, giá vé chắc chắn sẽ khá cao.

Ảnh: Nhật Thịnh

Đối với hành khách di chuyển từ khu vực sân bay Tân Sơn Nhất, tuyến metro số 6 (Tân Sơn Nhất - Phú Hữu), sau đó tiếp lộ trình trên hành lang đường sắt để về thẳng sân bay Long Thành. Đây được coi là phương án "express" dành riêng cho khách bay nối chuyến. Tổng hành trình khá ít ga trung gian, thời gian trung bình khoảng 35 - 40 phút.

Phương án thứ 5 là đi theo tuyến kéo dài metro số 1 (Bến Thành - Suối Tiên - Long Thành). Phương án này đi đường vòng qua khu vực Bình Dương cũ và tỉnh Đồng Nai nên quãng đường dài và số ga dừng cũng lớn nhất. Thời gian di chuyển khoảng 70 - 80 phút tính cả thời gian chuyển tàu.

Trao đổi sâu hơn với Thanh Niên, Phó trưởng Ban Đường sắt đô thị TP.HCM Nguyễn Quốc Hiển cho biết: Với "đề bài" nêu ra của Bí thư Thành ủy Trần Lưu Quang, các tuyến metro có thể sử dụng tàu nhanh, nhưng thiết kế hiện nay của tuyến metro số 2 (chặng Bến Thành - Trung Lương) vẫn đang sử dụng tàu thường và dừng tất cả các ga. Còn các tuyến chạy chặng Thủ Thiêm - Long Thành đang nghiên cứu phương án sử dụng cả tàu nhanh và tàu thường. Tàu nhanh sẽ chạy thẳng, hạn chế tối đa dừng ở các ga trung gian.

Muốn vậy, nhà ga phải bố trí các đường ray cho phép "vượt tàu". Với thực trạng hiện nay của TP.HCM, các tuyến metro triển khai từ đầu như tuyến Thủ Thiêm - Long Thành có thể thiết kế, bố trí theo phương án này. Trong trường hợp chạy thẳng với tàu nhanh, đi từ Thủ Thiêm tới Long Thành chỉ mất khoảng 10 - 15 phút. Tuy nhiên, cũng giống chặng ngắn trên đường sắt cao tốc Bắc - Nam, phương án này sẽ có giá vé cao hơn đi tàu thường.

Loạt tuyến metro triển khai theo lệnh khẩn

Ngoài thời gian di chuyển, một vấn đề quan trọng không kém với người dân TP.HCM là bao giờ có đường sắt để tới sân bay Long Thành? Bởi, theo 5 phương án nêu trên thì tất cả các tuyến metro kết nối đều đang ở vạch xuất phát, chưa tuyến nào khởi công. Trong khi đó, chỉ còn vài tháng nữa, "siêu sân bay" sẽ chính thức đưa vào khai thác thương mại, dự kiến từ ngày 11.6.

Mới nhất, Văn phòng Chính phủ vừa có văn bản truyền đạt ý kiến của Phó thủ tướng Trần Hồng Hà về việc triển khai tuyến đường sắt đô thị kéo dài từ metro Bến Thành - Suối Tiên đến trung tâm hành chính mới của Đồng Nai và sân bay quốc tế Long Thành theo lệnh khẩn cấp. Như vậy, tuyến metro số 1 kéo dài tới sân bay có thể thoát khỏi các thủ tục pháp lý thông thường để rút ngắn giai đoạn triển khai.

Đồ họa: Minh Tưởng

Theo cơ chế xây dựng công trình khẩn cấp quy định tại luật Xây dựng, công trình có thể thực hiện theo quy trình "vừa chạy vừa xếp hàng". Đơn cử, được áp dụng chỉ định thầu thay vì đấu thầu. Đây là bước tiết kiệm thời gian nhất. Thay vì mất 6 - 12 tháng cho các thủ tục đấu thầu quốc tế phức tạp, Chính phủ có thể chọn thẳng các nhà đầu tư có năng lực (như các tập đoàn lớn đang đề xuất PPP) để triển khai ngay. Bên cạnh đó, các dự án thông thường phải hoàn thành thiết kế kỹ thuật, phê duyệt dự toán mới được khởi công. Với lệnh khẩn cấp, dự án có thể chia nhỏ các gói thầu, vừa khảo sát, vừa thiết kế, vừa thi công các hạng mục hạ tầng nền móng trước.

Tương tự, ở khâu giải phóng mặt bằng, công tác này được tách riêng thành dự án độc lập, áp dụng khung giá bồi thường và hỗ trợ tái định cư nhanh để bàn giao mặt bằng sạch theo kiểu "cuốn chiếu". Ngoài ra, các bước thẩm định báo cáo nghiên cứu khả thi, đánh giá tác động môi trường… cũng sẽ được các bộ ngành xử lý ưu tiên trong thời gian ngắn nhất, thay vì tính bằng năm như các tuyến metro đã thực hiện. Chưa kể, tuyến metro số 1 còn có lợi thế về hạ tầng sẵn có.

Dù vậy, đường sắt đô thị vẫn là công trình kỹ thuật cực kỳ phức tạp. Ngay như tuyến metro Bến Thành - Cần Giờ dự kiến đạt kỷ lục về tốc độ thi công so với trung bình thế giới thì cũng phải mất 30 tháng mới hoàn thiện. Tuyến metro số 1 kéo dài tới sân bay Long Thành nếu làm quyết liệt thì có thể hoàn thiện vào năm 2029.

Tương tự, tuyến metro số 2 đoạn Bến Thành - Thủ Thiêm vừa được UBND TP.HCM yêu cầu khởi công trước ngày 30.4, dự kiến tới 2030 mới hoàn thành. Muốn đi được tới Long Thành thì còn phải chờ tuyến Thủ Thiêm - Long Thành. Dự án này UBND TP.HCM đang xem xét giao Tập đoàn Thaco nghiên cứu đầu tư theo hình thức PPP (hợp đồng BT), với mục tiêu khởi công trước ngày 30.6 và hoàn thành năm 2030. Tại phiên họp Ban Chỉ đạo các công trình trọng điểm quốc gia lĩnh vực đường sắt sáng 3.3, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã yêu cầu TP.HCM và tỉnh Đồng Nai phối hợp triển khai tuyến Thủ Thiêm - Long Thành theo lệnh khẩn cấp. Đây là cơ hội lớn để khoảng 40 km metro này có thể về đích đúng hẹn.

Như vậy, dù được triển khai theo lệnh khẩn cấp thì sớm nhất cũng phải tới 2029, người dân TP.HCM mới có thể đi metro tới sân bay Long Thành.

Chạy nước rút mở rộng loạt tuyến đường bộ

Theo phương án phân chia khai thác giữa sân bay Tân Sơn Nhất và sân bay Long Thành được Bộ Xây dựng báo cáo Thủ tướng Chính phủ, lộ trình chuyển toàn bộ đường bay quốc tế từ Tân Sơn Nhất sang Long Thành sẽ diễn ra ngay khi sân bay Long Thành chính thức đưa vào khai thác từ tháng 6. Đến năm 2030, toàn bộ đường bay, chuyến bay quốc tế, trừ các đường bay quốc tế ngắn có cự ly dưới 1.000 km do các hãng hàng không VN khai thác, sẽ chuyển về sân bay Long Thành. Cộng với 10% đường bay nội địa, ước tính sẽ có khoảng 25 - 30% hành khách từ Tân Sơn Nhất sẽ chuyển qua Long Thành ngay trong năm chạy đà 2026. Đến 2028, tỷ lệ này tăng lên 35 - 40% và tới 2030 sẽ lên tới khoảng 50%. Nghĩa là, từ nay đến khi có metro, các tuyến đường bộ sẽ phải "gánh thêm" hàng chục triệu người từ TP.HCM tới sân bay Long Thành.

Ảnh: T.N

Hiện nay, cao tốc TP.HCM - Long Thành - Dầu Giây vẫn giữ vai trò đảm nhận chính. Hành khách từ TP.HCM đi từ nút giao An Phú sẽ chạy thẳng trên cao tốc TP.HCM - Long Thành - Dầu Giây, tới nút giao với QL51 thì rẽ vào quốc lộ để tới đường T1 - một trong 2 tuyến đường chính kết nối thẳng vào sân bay Long Thành. Trên hành trình này, tuyến cao tốc đang được mở rộng lên 10 làn xe, gấp đôi hiện nay, dự kiến hoàn thành trong năm nay. Nút giao An Phú cũng đang được "xóa nút thắt cổ chai", chỉ riêng đoạn QL51 vẫn chịu áp lực lớn do còn phục vụ thêm lượng xe đông từ hướng Bà Rịa-Vũng Tàu cũ đi tới. Tổng công ty Cảng hàng không VN (ACV) kỳ vọng sau khi dự án mở rộng cao tốc TP.HCM - Long Thành - Dầu Giây hoàn thành, thời gian sẽ kéo giảm xuống 40 - 45 phút, song thực tế có thể vẫn mất hơn 1 giờ đồng hồ.

Cũng từ cao tốc TP.HCM - Long Thành - Dầu Giây, nếu người dân và du khách từ TP.HCM không nhập vào QL51 thì có thể chạy thẳng tiếp tới đoạn giao với cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu rồi mới chuyển hướng để kết nối đường T1. Ước tính thời gian di chuyển theo hướng này giảm khá nhiều so với đi qua QL51. Mặt khác, cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu đưa vào khai thác sẽ giảm áp lực rất lớn cho QL1 nên hướng quốc lộ cũng có thể được giảm bớt thời gian.

Nếu không đi cao tốc, từ TP.HCM cũng có thể chọn tuyến Vành đai 3 TP.HCM. Hiện nay, cầu Nhơn Trạch cũng như đoạn qua địa bàn tỉnh Đồng Nai dài 11 km đã thông xe kỹ thuật. Từ Vành đai 3, các phương tiện sẽ kết nối với tỉnh lộ 25B kéo dài từ trung tâm H.Nhơn Trạch cũ để tới QL51 rồi kết nối tiếp tới sân bay. Tỉnh lộ 25B có chiều dài hơn 9,2 km hiện đang được nâng cấp mở rộng, đặt mục tiêu phải hoàn thành vào tháng 6, kịp thời điểm cảng Long Thành đón khách. Tuy nhiên, hạn chế của hướng đi này là vẫn phải qua QL51, nguy cơ ùn tắc cao.

Xa hơn tỉnh lộ 25B khoảng gần 4 km, cũng giao với đường Vành đai 3 là tỉnh lộ 25C nối thẳng tới đường T1 để tới cổng số 1 sân bay Long Thành. Tuyến đường này cũng đang trong giai đoạn hoàn thiện, nếu về đích đúng tiến độ vào tháng 6 thì người dân sẽ có thêm 8 làn đường cho xe chạy tới sân bay.

Thực tế, ngoài các tuyến đường bộ thì theo quy hoạch, vẫn còn một hướng đi khác đưa người dân TP.HCM đi Đồng Nai tới sân bay Long Thành là qua phà Cát Lái, kết hợp với Vành đai 2 và các trục hướng tâm của TP. Đây có thể xem như giải pháp tạm thời, giúp chia bớt lưu lượng cho cao tốc TP.HCM - Long Thành - Dầu Giây trong giai đoạn đầu sân bay khai thác, song việc di chuyển qua phà sẽ mất rất nhiều thời gian vì vốn đã thường xuyên quá tải giờ cao điểm. Với những hành khách đi máy bay, chờ phà sẽ là phương án vô cùng rủi ro.

Nhìn chung, người dân TP.HCM đi đường bộ trong điều kiện thuận lợi (không gặp sự cố, tai nạn gây ùn tắc cục bộ) sẽ mất khoảng 1 - 1 tiếng rưỡi đồng hồ để di chuyển từ vùng lõi TP tới sân bay Long Thành.