Có nhiều truyền thuyết, thần tích về Cao Sơn đại vương, trong đó phổ biến nhất cho rằng ông là con thứ 17 của Lạc Long Quân và Âu Cơ. Ông là tướng của Sơn Tinh và góp công lớn dựng đê, dựng núi giúp Sơn Tinh đánh bại Thủy Tinh, bảo vệ dân chúng khỏi lũ lụt. Đầu thế kỷ 16, vua Lê Tương Dực dẹp loạn đã cầu Cao Sơn đại vương phù trợ, sau đó thắng trận, khôi phục cơ nghiệp nhà Lê. Vì thế, vua Lê xây đền Cao Sơn (sau này đổi tên thành đền Kim Liên), dựng bia chữ Hán khắc bài ca ngợi công đức của Cao Sơn đại vương (bia này được khắc lại vào cuối thế kỷ 18). Ông được sắc phong Thượng đẳng thần và là một trong những vị thần được thờ nhiều nhất ở miền Bắc.
Cổng tam quan ở đền Kim Liên - Ký họa của Lê Tố Như
Di tích quốc gia đặc biệt đền Kim Liên (Hà Nội) là nơi nổi tiếng nhất thờ Cao Sơn đại vương. Kinh đô Thăng Long xưa có 4 ngôi đền thiêng trấn giữ 4 hướng, giúp kinh thành yên ổn, tránh thiên tai địch họa: đền Kim Liên trấn phía nam, đền Bạch Mã phía đông, đền Voi Phục phía tây, đền Quán Thánh phía bắc.
Đền Kim Liên được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt năm 2022 - Ký họa của kiến trúc sư Trần Xuân Hồng
Qua nhiều lần trùng tu, hiện trên trục chính đền Kim Liên có Nghi môn (3 gian), Đại bái (5 gian, mới được tôn tạo khoảng năm 2000), Hậu cung (3 gian, gian cuối thờ Cao Sơn đại vương, mái lợp ngói, xây gạch trần). Trong đền hiện còn tấm bia đá cổ (2,5 x 1,6 m) được cây si cổ thụ ôm ấp như biểu tượng bảo vệ thần.
Nghi Môn 3 gian, kiểu tường hồi bít đốc (xây kín 2 đầu hồi) ở đền Kim Liên - ký họa của KTS Trần Thái Nguyên
Ngoài ra, đền còn có 39 đạo sắc phong (văn bản của vua phong tặng, công nhận thần linh), cái sớm nhất có từ đầu thế kỷ 17; hai con cá sấu đá thời Lê...Ngày xưa, đền còn là nơi dân làng tụ họp để bàn việc chung, nên cũng được xem như cái đình. Nơi đây được truyền tụng là rất linh thiêng, người xưa thường đến để cầu phù trợ việc canh tác, giảm thiên tai.
Mặt hổ phù ở cổng đền Kim Liên - ký họa của họa sĩ Trần Bình Minh
Ngày nay, hằng năm vào 16.3 âm lịch (tương truyền là ngày sinh của Cao Sơn đại vương), đền Kim Liên tổ chức lễ hội để tưởng nhớ ông, thu hút đông đảo người tham dự.
Cây cổ thụ mọc bao quanh bia đá cổ từ đầu thế kỷ 16 - ký họa của họa sĩ Trần Bình Minh
