Tuổi dậy thì, cơ thể nam giới thay đổi mạnh mẽ về nội tiết
Tiến sĩ - bác sĩ chuyên khoa 2 Trà Anh Duy (Trung tâm sức khỏe nam giới Men's Health), giảng viên Khoa Tâm lý học (Trường đại học Khoa học xã hội và nhân văn TP.HCM) cho biết, ở tuổi dậy thì, cơ thể nam giới trải qua những thay đổi mạnh mẽ về nội tiết và cảm xúc: tăng trưởng chiều cao, thay đổi giọng nói, mọc lông, xuất tinh lần đầu và sự xuất hiện rõ rệt của ham muốn. Về mặt tâm lý học giới tính, đây là giai đoạn hình thành "bản đồ" hiểu biết về cơ thể và tình dục, các bạn bắt đầu tự hỏi điều gì làm mình kích thích, điều gì là "bình thường", đâu là ranh giới an toàn, và liệu mình có "giống người khác" hay không.
Tò mò và thử nghiệm (ở mức an toàn) là một phần của phát triển bình thường. Nhiều nghiên cứu cho thấy hành vi tự khám phá cơ thể (như thủ dâm) ở tuổi vị thành niên không phải "hiếm gặp".
Vì sao một số thử nghiệm lại đi xa đến mức nguy hiểm?
Theo tiến sĩ Trà Anh Duy, câu chuyện ca cấp cứu cho thấy một đặc điểm rất điển hình ở tuổi này: đa phần hành vi khám phá tình dục diễn ra trong không gian riêng tư. Khi cha mẹ và người lớn né tránh nói về giới tính, trẻ thường tự học qua bạn bè hoặc internet. Về tâm lý, điều này tạo ra "tam giác rủi ro": thiếu kiến thức - thiếu người tham vấn - thiếu kỹ năng đánh giá nguy hiểm.
Thêm vào đó, tuổi 15 là giai đoạn tăng tìm kiếm cảm giác mạnh (sensation seeking) và "thử xem sao". Não bộ vị thành niên phát triển chưa hoàn thiện ở vùng kiểm soát xung động và ra quyết định dài hạn, nên dễ có kiểu suy nghĩ "làm một lần chắc không sao". Khi không có khung an toàn, một ý tưởng bộc phát có thể dẫn đến tai nạn.
Trong y học giới tính, các ca dị vật đường tiêu hóa dưới liên quan đến tò mò tình dục không phải là chuyện hiếm có. Dữ liệu cấp cứu cho thấy đây là một hiện tượng có thật ở nhóm trẻ và thanh thiếu niên.
Hình ảnh chiếc chày kim loại dài 18 cm mắc kẹt trong hậu môn thiếu niên 15 tuổi
ẢNH: BỆNH VIỆN ĐA KHOA HÀ ĐÔNG
Khoảng trống giáo dục giới tính và bài học rút ra
Nhìn rộng hơn, ca cấp cứu cho thấy một khoảng trống ở cấp xã hội: khi giáo dục giới tính còn ngại ngùng, trẻ sẽ học từ nguồn thay thế. Đây lời cảnh báo rõ ràng về sự giao thoa giữa tò mò tuổi dậy thì và khoảng trống giáo dục giới tính.
Mục tiêu của giáo dục giới tính không phải là “cấm đoán”, mà là giúp trẻ có đủ kiến thức và kỹ năng để tự bảo vệ mình. Theo các chuyên gia, với bậc cha mẹ, cách mở đầu hiệu quả thường không phải là tra hỏi hay trách mắng, mà là bình thường hóa câu chuyện: “Ở tuổi con, tò mò về cơ thể là điều rất bình thường. Điều quan trọng là phải an toàn”. Khi cảm thấy không bị phán xét, trẻ mới sẵn sàng chia sẻ.
Với nhà trường, giáo dục giới tính cần được xây dựng trên ba trụ cột: kiến thức về cơ thể, kỹ năng đồng thuận và kỹ năng an toàn. Đồng thuận không chỉ đơn giản là “có” hay “không”, mà còn là sự tôn trọng ranh giới cá nhân, tôn trọng cơ thể của mình và của người khác.
Các bác sĩ cũng lưu ý, trong mọi tai nạn liên quan đến cơ quan sinh dục hoặc vùng hậu môn - trực tràng, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt, không tự xử trí tại nhà. Đồng thời, người lớn cần giữ thái độ bình tĩnh để trẻ hợp tác trong quá trình thăm khám và điều trị.
"Cách tiếp cận hiệu quả nhất không phải là bêu xấu hay trừng phạt, mà là xây dựng hệ sinh thái an toàn: gia đình và nhà trường cung cấp kiến thức, ngôn ngữ nói chuyện không phán xét, nhấn mạnh an toàn cơ thể và kỹ năng tìm trợ giúp y tế sớm. Khi người lớn làm tốt vai trò này, tai nạn có thể giảm, trẻ có cơ hội phát triển đời sống giới tính lành mạnh hơn trong tương lai", tiến sĩ Trà Duy Anh nhận định.
