Rằm tháng giêng 2026 rơi vào thứ ba, ngày 3.3. Đây là ngày trăng tròn đầu tiên của năm âm lịch. Trong đời sống tinh thần của người Việt, đây được xem là một trong những ngày rằm quan trọng nhất, gắn với quan niệm coi trọng sự khởi đầu. Bởi vậy, dân gian mới có câu: "Lễ Phật quanh năm không bằng ngày rằm tháng giêng".
Vào dịp này, nhiều gia đình sửa soạn mâm cúng tại nhà, đồng thời đến chùa lễ Phật, cầu mong một năm mới an lành, thuận lợi.
Người Việt rất coi trọng việc đi chùa đầu năm, trong đó có ngày rằm tháng giêng
ẢNH: DIỆU MI
Vì sao rằm tháng giêng quan trọng với người Việt?
TS Dương Hoàng Lộc, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Tôn giáo - Đạo đức, Trường đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia TP.HCM) cho biết, trong quan niệm truyền thống, người Việt có 3 ngày rằm lớn trong năm gồm rằm tháng giêng (Tết Thượng nguyên), rằm tháng bảy (Tết Trung nguyên) và rằm tháng mười (Tết Hạ nguyên).
Xuất phát từ đời sống nông nghiệp, người Việt xưa phụ thuộc nhiều vào tự nhiên nên đặc biệt coi trọng các yếu tố trời - đất - nước. Ba ngày rằm lớn cũng gắn với những quan niệm tương ứng: rằm tháng giêng là thiên quan tấn phước, rằm tháng bảy là địa quan xá tội và rằm tháng mười là thủy quan giải ách.
Theo TS Dương Hoàng Lộc, do đề cao sự khởi đầu với niềm tin "đầu xuôi đuôi lọt", người Việt xem rằm tháng giêng - rằm đầu tiên của năm - mang ý nghĩa mở đầu cho cả năm. Vì thế mới hình thành quan niệm "cúng cả năm không bằng rằm tháng giêng".
Với quan niệm "đầu xuôi đuôi lọt", người Việt xem việc đi chùa đầu năm là việc nên làm
ẢNH: DIỆU MI
Trong ngày này, người dân thường dâng lễ cúng Phật, thần linh và gia tiên, cầu mong phước lành, bình an, mưa thuận gió hòa, công việc hanh thông. Nhiều người chọn đến chùa, đình, đền, miếu để lễ bái, sau đó trở về nhà chuẩn bị mâm cúng dâng lên bàn thờ tổ tiên.
Mâm cúng rằm tháng giêng thường không quá cầu kỳ, gồm xôi, chè, hoa tươi, trái cây; tùy điều kiện có thể thêm món chay hoặc mặn. Những năm gần đây, do nhịp sống đô thị bận rộn, một số gia đình đặt mâm cúng sẵn để tiện lợi hơn.
Tại TP.HCM, rằm tháng giêng còn trùng với Tết Nguyên tiêu của cộng đồng người Hoa, tạo nên không khí lễ hội đặc sắc ở khu Chợ Lớn.
Nhiều hoạt động truyền thống được tổ chức tại các hội quán. Người dân có thể chứng kiến cảnh treo đèn lồng đỏ, múa lân sư rồng, tổ chức lễ nghinh Quan Thánh Đế Quân xuất du… tạo nên nét văn hóa giao thoa độc đáo giữa cộng đồng người Việt và người Hoa.
Đi chùa rằm tháng giêng mang ý nghĩa gì?
Rằm tháng giêng, nhiều phật tử đi chùa trong ngày này để cầu bình an, sức khỏe, công việc hanh thông cho bản thân và gia đình, đồng thời bày tỏ lòng thành kính với Tam Bảo và tưởng nhớ tổ tiên.
Đây cũng là dịp để mỗi người sám hối, hướng thiện, làm mới tâm mình sau những ngày đầu năm tất bật. Không chỉ mang ý nghĩa cầu may, việc đi chùa rằm tháng giêng còn là nhu cầu tinh thần, giúp con người tìm sự an ổn, cân bằng và khởi đầu năm mới với tâm thế tích cực hơn.
Đến chùa dịp rằm tháng giêng, sư thầy khuyến khích phật tử chỉ nên cắm 1 nén nhang bên ngoài rồi vào trong lễ bái
ẢNH: CHÙA TƯỜNG NGUYÊN
Thượng tọa Thích Minh Phú, ủy viên Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam, trụ trì chùa Tường Nguyên (phường Khánh Hội) cho hay vào rằm tháng giêng, phật tử thường ăn chay, lễ bái, sám hối và nguyện cầu một năm mới bình an cho gia đình.
Trong ngày này, nhiều người mang hoa quả, nhang đèn đến chùa dâng Tam Bảo, tham gia các khóa lễ tụng kinh, sám hối, lắng lòng trong không gian thanh tịnh để hướng thiện và tự nhắc mình sống tốt hơn.
Theo thượng tọa Thích Minh Phú, khi đến chùa, người dân chỉ cần một nén hương là đủ để thể hiện lòng thành.
Việc đốt quá nhiều nhang không những làm không gian ngột ngạt, ảnh hưởng sức khỏe, mà còn tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ khi lượng người tập trung đông. Nhiều chùa hiện đặt lư hương ngoài sân, khuyến khích phật tử cắm nhang bên ngoài rồi vào trong lễ bái.
Thượng tọa Thích Minh Phú cho rằng, điều cốt lõi không nằm ở hình thức mà ở sự thành tâm. "Tâm hương", sự kính ngưỡng từ bên trong mới là điều quan trọng nhất.
Nhìn chung, các sư thầy trụ trì cho rằng, giữa nhịp sống hiện đại, việc thắp một nén hương, dâng một mâm lễ giản dị hay dành thời gian đến chùa không đơn thuần để cầu may, mà là cách mỗi người tự soi lại mình, gửi gắm ước nguyện an lành cho năm mới.
Bởi sau tất cả, giá trị bền vững của rằm tháng giêng không nằm ở mâm cao cỗ đầy hay số lượng nhang khói, mà ở sự thành tâm và khởi đầu thiện lành cho cả một năm phía trước.
