Bác sĩ nội trú Lê Ngọc Châu, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM - cơ sở 3 cho biết, khi đồng hồ sinh học lệch nhịp, cơ thể khó ngủ, ngủ không sâu, mệt mỏi vào ban ngày. Tình trạng này cần đặc biệt lưu ý trong dịp tết để hạn chế rủi ro sức khỏe.
Người lớn tuổi và có bệnh nền dễ bị ảnh hưởng nặng
Theo bác sĩ Ngọc Châu, khi nhịp sinh học bị rối loạn, dù chỉ tạm thời, cơ thể thường xuất hiện các triệu chứng:
- Khó ngủ, ngủ không sâu, dễ tỉnh giấc.
- Mệt mỏi, thiếu năng lượng dù không làm việc nặng.
- Giảm tập trung, trí nhớ kém.
- Rối loạn tiêu hóa như khó tiêu, đầy bụng, chán ăn, táo bón.
- Dễ cáu gắt, căng thẳng.
Ngủ muộn khiến âm không đủ dưỡng dương, tạng phủ không được tái tạo
Ảnh: AI
Từ đó, bác sĩ chỉ ra những người dễ bị ảnh hưởng nặng hơn cần lưu ý, gồm: Người lớn tuổi; người có bệnh mạn tính về tim mạch, hô hấp, tiểu đường, bệnh thận mạn, rối loạn giấc ngủ, suy nhược cơ thể…; người lao động trí óc căng thẳng hoặc lao động chân tay nặng nhọc; trẻ nhỏ; phụ nữ có thai hoặc đang cho con bú.
“Dưới góc nhìn Y học cổ truyền (YHCT), đây là tình trạng âm dương mất điều hòa, khí huyết vận hành không đúng thời. Ngủ muộn khiến âm không đủ dưỡng dương, tạng phủ không được tái tạo; ăn uống thất thường làm tỳ vị suy yếu, từ đó ảnh hưởng toàn bộ hoạt động cơ thể”, bác sĩ Châu nói.
3 “nguyên tắc vàng” bảo vệ sức khỏe ngày tết
Để người dân cân bằng giữa vui chơi và nghỉ ngơi, dưới đây là 3 “nguyên tắc vàng” bác sĩ thường hướng dẫn thực hiện trong các dịp nghỉ lễ dài ngày:
Ổn định thời gian thức-ngủ mỗi ngày: YHCT rất coi trọng “ngủ đúng thời”, đặc biệt là ngủ sớm để dưỡng âm. Không nhất thiết phải đúng từng phút, nhưng nên chênh lệch không quá 1 giờ so với ngày thường. Việc giữ đồng hồ sinh học không xáo trộn giúp cơ thể giảm áp lực, tạo thuận lợi cho sự bắt nhịp lại với lịch làm việc và học tập sau tết.
Ăn uống có giờ giấc, vừa phải: Dù ngày tết nhiều món ngon nhưng cần tránh ăn quá no hoặc ăn nhiều về đêm, tránh tình trạng ăn uống bất kể giờ giấc và đặc biệt không nên bỏ bữa. Theo YHCT, điều này giúp tỳ vị vận hóa tốt, khí huyết sinh ra đầy đủ, cơ thể ít mệt mỏi.
Vận động nhẹ và tiếp xúc ánh sáng ban ngày: Chỉ cần đi bộ hoặc chạy bộ, dọn dẹp nhà cửa, tập vài động tác thể dục hoặc dưỡng sinh vào buổi sáng. Ánh sáng tự nhiên giúp đồng hồ sinh học “định giờ” lại rất hiệu quả. Dưới góc nhìn YHCT, buổi sáng là thời điểm dương khí thiên thịnh, hỗ trợ tăng cường lưu thông khí huyết, giúp cơ thể khỏe mạnh và dẻo dai hơn.
Chỉ cần đi bộ hoặc chạy bộ, dọn dẹp nhà cửa, tập vài động tác thể dục hoặc dưỡng sinh vào buổi sáng cũng tốt cho sức khỏe
Ảnh: AI
Làm gì để điều chỉnh lại nhịp sinh học sau tết?
Bác sĩ Ngọc Châu chia sẻ, nếu bị đảo lộn giờ giấc sau tết (khó ngủ, mệt mỏi, giảm tập trung…), mọi người nên điều chỉnh từ từ trong một tuần đầu sau kì nghỉ dài ngày, có thể tham khảo một số bước sau:
Bước 1: Điều chỉnh giờ ngủ sớm dần. Mỗi ngày đi ngủ sớm hơn 15-30-90 phút, tránh ép bản thân ngủ ngay khi chưa buồn ngủ. Việc này sẽ giúp “vệ sinh giấc ngủ” một cách khoa học, nhẹ nhàng.
Bước 2: Thức dậy đúng giờ vào buổi sáng, kể cả cuối tuần. Buổi sáng nên dậy đúng giờ (6-7 giờ sáng), mở cửa đón ánh sáng; tránh ngủ “nướng” quá lâu ảnh hưởng đến bữa ăn sáng và các hoạt động khác như thể dục, công việc nhà, giờ đến lớp…
Bước 3: Giảm kích thích não bộ vào buổi tối. Hạn chế cà phê, trà đặc, nước tăng lực, đồ ăn uống nhiều đường sau 3, 4 giờ chiều. Giảm dùng điện thoại, tivi từ 30 phút-1 giờ trước khi ngủ. Ngoài ra, có thể ngâm chân bằng nước ấm, xoa bóp nhẹ vùng cổ gáy trước giờ ngủ để giúp an thần, điều đạt khí cơ và dễ ngủ hơn.
Bước 4: Ăn tối sớm, nhẹ bụng; ăn trước khi ngủ ít nhất 2-3 tiếng; ưu tiên thức ăn hấp luộc, dễ tiêu hóa, tránh thức ăn nhiều dầu mỡ.
Bước 5: Làm việc vừa sức, tránh căng thẳng liên tục. Sau Tết, công việc và bài vở dễ quá tải, việc bắt nhịp lại tốn nhiều thời gian, công sức. Vì vậy, mọi người cần cân bằng giữa làm việc và nghỉ ngơi để tránh kiệt sức (burnout).
