Nhiều hãng tàu điều chỉnh lịch trình
Cụ thể, tại VN, trong một thông báo khẩn cấp ngày 2.3, hãng Wan Hai cho biết tạm ngưng dịch vụ đối với khu vực Trung Đông, biển Đỏ và đông Địa Trung Hải (Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập). Nguyên nhân do xung đột đang diễn ra ở Trung Đông, nên Wan Hai tạm dừng tất cả các đặt chỗ cho 3 khu vực này. Thông báo có hiệu lực ngay lập tức cho đến khi có thông tin mới. Bên cạnh đó, hãng tăng cước tàu biển với mức cao nhất đến 4.000 USD.
Trả lời phỏng vấn Thanh Niên, đại diện truyền thông khu vực châu Á của hãng vận tải tàu biển Maersk cho biết: "Ngay từ khi chiến sự xảy ra, việc lưu thông qua eo biển Hormuz đã ngay lập tức được điều chỉnh". Cụ thể, do tình hình an ninh tại khu vực Trung Đông xấu đi sau khi xung đột quân sự leo thang, hãng Maersk đã quyết định tạm dừng các chuyến tàu quá cảnh kênh đào Suez và đi qua eo biển Bab el-Mandeb cho đến khi có thông báo mới. Toàn bộ các chuyến tàu thuộc tuyến Trung Đông - Ấn Độ đi Địa Trung Hải và Trung Đông - Ấn Độ đi Bờ Đông (Mỹ) sẽ được điều chỉnh hành trình vòng qua Mũi Hảo Vọng.
Nhiều hãng tàu đã điều chỉnh lịch trình, hạn chế đi vào vùng biển xảy ra chiến sự
Ảnh: Q.T
"An toàn của thuyền viên, tàu và hàng hóa của khách hàng luôn là ưu tiên hàng đầu của chúng tôi. Chúng tôi sẽ tiếp tục theo dõi sát sao tình hình và thực hiện mọi biện pháp cần thiết. Đồng thời, chúng tôi cam kết giảm thiểu tối đa tác động đến chuỗi cung ứng của khách hàng và sẽ thường xuyên cập nhật thông tin mới nhất. Khi tình hình ổn định và điều kiện an ninh cho phép, chúng tôi sẽ ưu tiên khôi phục tuyến quá cảnh qua kênh đào Suez vì đây là tuyến đường nhanh nhất, bền vững nhất và hiệu quả nhất để phục vụ khách hàng", đại diện Maersk thông tin.
Tương tự, hầu hết các tập đoàn vận tải đường biển lớn nhất hiện nay như Hapag-Lloyd, CMA CGM và MSC Mediterranean Shipping Company… đều đồng loạt phát thông báo tạm dừng nhận hàng vào một số cảng vùng Vịnh, áp dụng phụ phí rủi ro chiến tranh và siết chặt tiếp nhận container lạnh. Việc chuyển hướng hành trình kéo dài thời gian vận chuyển thêm từ 7 - 14 ngày tùy tuyến. Cùng lúc, thị trường bảo hiểm hàng hải cũng phản ứng mạnh. Một số tổ chức bảo hiểm trách nhiệm dân sự chủ tàu và bảo hiểm rủi ro chiến tranh đã phát thông báo hủy hoặc thu hẹp phạm vi bảo hiểm đối với tàu hoạt động tại Iran và khu vực Vịnh Ba Tư, với thời hạn hiệu lực chỉ sau 72 giờ kể từ khi thông báo. Tổ chức Hàng hải quốc tế cũng đã kêu gọi các hãng tàu thận trọng tối đa và nếu có thể thì tránh quá cảnh khu vực cho đến khi điều kiện an ninh được cải thiện.
Thực trạng này ngay lập tức đã ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu của VN, nhất là mặt hàng thủy sản, vốn đang được xuất khẩu đến hàng trăm thị trường khắp thế giới. Bà Lê Hằng, Phó tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản VN (VASEP), phân tích: Trong thực tế, khi bảo hiểm rủi ro chiến tranh bị hủy hoặc mức phí bảo hiểm tăng đột biến, nhiều tàu thương mại không thể hoạt động nếu không mua lại bảo hiểm với mức phí rất cao. Đối với ngành thủy sản, ngay cả những lô hàng không trực tiếp đi qua khu vực xung đột vẫn có thể chịu chi phí tăng do tàu trong chuỗi vận chuyển có ghé qua khu vực bị coi là vùng chiến sự. Trong đó, chuỗi tàu lạnh vận chuyển thủy sản dễ tổn thương nhất bởi là nhóm hàng có yêu cầu nghiêm ngặt về nhiệt độ bảo quản và thời gian vận chuyển. Khi một số không phận bị hạn chế và lịch bay bị xáo trộn, nguồn cung thủy sản tươi phụ thuộc đường hàng không có nguy cơ thiếu hụt chỉ sau vài ngày. Các nhà nhập khẩu buộc phải chuyển sang hàng đông lạnh. Tuy nhiên, kênh này cũng đối mặt với thách thức khi việc đặt chỗ container lạnh bị hạn chế hoặc tạm dừng. Chi phí lưu bãi và lưu container tăng cao, đồng thời rủi ro ảnh hưởng chất lượng sản phẩm nếu thời gian lưu kéo dài vượt ngưỡng an toàn.
"Nếu xung đột kéo dài, việc chuyển hướng hành trình sẽ trở thành thông lệ mới. Phí bảo hiểm duy trì ở mức cao, phụ phí rủi ro chiến tranh được giữ nguyên và năng lực vận chuyển container lạnh vào vùng Vịnh bị giới hạn. Khi đó, chi phí nhập khẩu thủy sản vào Trung Đông có thể duy trì ở mức cao trong nhiều tháng, đồng thời gây biến động giá lan sang các thị trường liên quan", bà Lê Hằng nói.
Xuất khẩu nông lâm thủy sản VN 2 tháng đầu năm 2026
Nguồn: Cục Hải quan
Cà phê, rau quả phập phồng
Chiến sự xảy ra ở khu vực Trung Đông nhưng hàng xuất đi châu Âu cũng bị ảnh hưởng mạnh. Đêm 2.3 (giờ VN), sàn giao dịch cà phê London (Anh) mở cửa phiên giao dịch đầu tháng 3 với giá đồng loạt tăng mạnh. Đến khi kết thúc, kỳ hạn giao tháng 5.2026 giá cà phê robusta tăng 148 USD/tấn, lên 3.772 USD/tấn. Tương tự, giá cà phê arabica cũng tăng 80 USD/tấn, lên 6.270 USD/tấn.
Trả lời PV Thanh Niên, ông Thái Như Hiệp, Chủ tịch HĐTV Công ty TNHH Vĩnh Hiệp - một trong những doanh nghiệp (DN) xuất khẩu cà phê hàng đầu VN, nói: "Đây là cách thị trường hàng hóa phản ứng với tình hình căng thẳng hiện nay. Nếu tình hình tiếp tục kéo dài, giá cả hàng hóa có thể tiếp tục tăng và xuất khẩu cà phê VN sẽ bị ảnh hưởng. Hiện tại, tuyến đường vận tải biển từ VN đi châu Âu vẫn chưa bị ngưng trệ nhiều nhưng nếu căng thẳng quân sự lan rộng thì cuộc khủng hoảng biển Đỏ đã từng xảy ra 2 năm trước sẽ quay trở lại, khi đó sẽ tác động rất lớn vì châu Âu là thị trường chính tiêu thụ cà phê VN".
Châu Âu và Trung Đông cũng là các thị trường vừa mới mở rộng gần đây của mặt hàng rau quả VN. Năm 2025, xuất khẩu rau quả của VN sang châu Âu đạt trên 477 triệu USD, tăng 3 lần so với 2021. Sự tăng trưởng này giúp rau quả VN đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, giảm dần sự phụ thuộc đầu ra ở một vài thị trường chính.
Ông Huỳnh Cảnh, Chủ tịch Hiệp hội Thanh long Bình Thuận (Lâm Đồng), thông tin: "Khi chiến sự xảy ra, hàng hóa xuất khẩu đi châu Âu gặp rất nhiều khó khăn. Do nhiều chuyến bay bị hủy nên cước hàng không tăng thêm đến 1,5 USD, từ 4 USD lên 5,5 USD/kg. Cước vận chuyển tăng cao đẩy giá bán tăng mạnh và sản phẩm của VN mất lợi thế cạnh tranh với hàng hóa các nước khác. Nếu tình hình căng thẳng kéo dài sẽ ảnh hưởng nhiều đến nguồn cung rau quả VN vào EU. Bên cạnh đó, 3 - 4 năm nay, các DN VN đang đẩy mạnh mở rộng thị trường xuất khẩu vào khu vực Trung Đông và triển vọng tăng trưởng đang rất tốt. Nay căng thẳng nổ ra, tàu biển hoạt động tuyến Trung Đông tạm thời ngưng hoạt động nên hàng hóa vào khu vực này cũng tắc. Các DN đang tiếp tục theo dõi và tìm hướng ra cho những lô hàng này".
Ông Trần Quốc Mạnh, Chủ tịch HĐQT Công ty CP phát triển sản xuất - thương mại Sadaco, cho biết: "DN chúng tôi có mấy đơn hàng đúng ra là đã xuất cảng vào đầu tuần này nhưng hãng tàu thông báo tạm dừng. Một số khác thì yêu cầu tạm ngưng giao hàng. Một số đối tác của chúng tôi đang trên đường đến VN cũng bị kẹt lại ở Dubai. Có rất nhiều tình huống bất ngờ và thách thức mà chúng ta không lường hết được. Cá nhân tôi nhận định và hy vọng tình hình căng thẳng hiện nay sẽ sớm chấm dứt hoặc ổn định vì nếu không sẽ tạo ra thách thức rất lớn với thương mại và kinh tế toàn cầu".
DN thủy sản cần chủ động đa dạng hóa tuyến vận chuyển, tăng dự trữ tại kho lạnh khu vực, ưu tiên hợp đồng vận chuyển dài hạn thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào thị trường giao ngay, đồng thời theo dõi sát diễn biến bảo hiểm hàng hải và chính sách của các hãng tàu.
Bà Lê Hằng (Phó tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản VN)
