Tại cuộc họp về xây dựng dự thảo Nghị định quản lý người giữ chức danh, chức vụ và đại diện phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp mới đây, Phó thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà yêu cầu cần thiết kế một điều khoản riêng về thí điểm cơ chế đặc thù thuê, tuyển dụng, bổ nhiệm giám đốc, tổng giám đốc tại một số doanh nghiệp nhà nước.
Khi thực hiện cơ chế thuê, tuyển dụng đặc thù, có thể không áp dụng cứng nhắc các yêu cầu về quy hoạch, thâm niên, thời gian giữ chức vụ như quy định chung, miễn là người được lựa chọn có năng lực quản trị, có thành tích, sản phẩm cụ thể...
Ảnh minh họa
ẢNH: AI
Theo luật sư Trương Thanh Đức, Giám đốc Công ty Luật ANVI, Trọng tài viên tại Trung tâm Trọng tài quốc tế Việt Nam (VIAC), thuê, tuyển dụng đặc thù giám đốc, tổng giám đốc doanh nghiệp nhà nước là chủ trương tuyệt vời, sẽ thực sự chọn được người giỏi, phù hợp.
"Hiện nay, các doanh nghiệp tư nhân đã thuê đủ thứ. Điển hình như trong hệ thống ngân hàng, nhiều đơn vị thuê cả người nước ngoài làm việc ở những vị trí chủ chốt, quan trọng, rất hiệu quả", ông Đức nói.
Thạc sĩ Antoine Goupille, giảng viên ngành quản trị (Khoa Kinh doanh, Đại học RMIT Việt Nam), cho rằng, cơ chế thí điểm như trên là bước chuyển quan trọng từ cách làm thiên về hình thức sang tập trung vào kết quả thực chất. Điều này phát đi tín hiệu về sự kết thúc của tư duy quản lý mang nặng tính hành chính trong khu vực doanh nghiệp nhà nước.
Tuyển dụng công khai là cách duy nhất để tiếp cận đội ngũ nhân sự xuất sắc hàng đầu trong và ngoài nước, qua đó đưa tinh thần quản trị theo chuẩn mực quốc tế vào khu vực nhà nước.
"Cách làm này thay đổi căn bản cơ chế đãi ngộ, trả lương theo kết quả chứ không theo thâm niên. Các chỉ số hiệu quả (KPI) trở thành thước đo duy nhất, giúp tài sản nhà nước vận hành sát với thực tiễn thị trường.
Đây cũng là cam kết công khai nhằm loại bỏ bóng dáng của quan hệ thân hữu trong bổ nhiệm nhân sự nhà nước. Cơ chế trọng dụng năng lực chính là hàng rào bảo vệ hiệu quả nhất cho quản trị", ông Antoine Goupille nhấn mạnh.
Cần trao quyền thực chất cho hội đồng quản trị doanh nghiệp nhà nước
Ông Antoine Goupille cho biết, trên thế giới, các khu vực doanh nghiệp nhà nước thành công thường vận hành theo mô hình "nhà nước với vai trò chủ sở hữu". Trong đó, Chính phủ đóng vai trò nhà đầu tư chuyên nghiệp, không can thiệp vào điều hành hằng ngày mà tập trung vào hiệu quả vốn.
Trong thí điểm cơ chế thuê người làm lãnh đạo doanh nghiệp nhà nước, cần hướng tới mục tiêu đảm bảo phát triển bền vững thay vì lợi nhuận ngắn hạn
ẢNH: NGỌC THẮNG
Triển khai cơ chế thí điểm nêu trên, Việt Nam cần trao quyền thực chất cho hội đồng quản trị doanh nghiệp nhà nước, xây dựng cơ chế phân quyền đi kèm trách nhiệm giải trình nghiêm ngặt. CEO phải được trao quyền tương đương lãnh đạo doanh nghiệp tư nhân, nhưng hệ thống giám sát phải chính xác, rõ ràng, dựa trên kết quả.
"Để thu hút CEO đẳng cấp quốc tế, hệ thống cần tạo vùng an toàn cho các quyết định rủi ro được thực hiện một cách thiện chí; không thể đòi hỏi hiệu suất khu vực tư nhân nếu vẫn duy trì tâm lý e ngại rủi ro của khu vực công.
Ở khía cạnh trách nhiệm, công cụ quan trọng nhất là hợp đồng hiệu quả ràng buộc, gắn với các chỉ số tài chính và chiến lược không thể thương lượng. Nếu không đạt mục tiêu, hợp đồng sẽ chấm dứt theo cơ chế đã thỏa thuận, không cần can thiệp hành chính phức tạp", ông Antoine Goupille nói.
Luật sư Trương Thanh Đức cũng nhấn mạnh, trong kinh doanh, mấu chốt nhất là hợp đồng thuê mướn. Tất nhiên, phải đảm bảo sự phù hợp của đôi bên.
Đặt ra câu chuyện hiệu quả khi thuê, tuyển dụng người làm lãnh đạo doanh nghiệp nhà nước, đừng chỉ nhìn vào đơn thuần là khi người đó ngồi vào vị trí đó sẽ ngay lập tức làm cho doanh nghiệp thu về lợi nhuận ra sao. Bởi lợi nhuận chỉ là một phần, phát triển bền vững, hướng tới tăng trưởng lâu dài mới khó.
Theo ông Đức, đã thí điểm thuê thì thời hạn ít nhất nên là 3 năm trở lên. Các tiêu chí trong hợp đồng thuê phải rõ ràng, sòng phẳng, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững của doanh nghiệp chứ không "ăn xổi", đồng thời vạch ra lộ trình KPI rõ ràng.
Ví dụ, đến giai đoạn nào phải đạt được mục tiêu gì, nếu không đạt thì cơ chế xử lý ra sao.
Về lương, ông Đức cho rằng, thay vì giới hạn lương tối đa 30 triệu đồng hay 50 triệu đồng mỗi tháng, hoàn toàn có thể đặt ra các tiêu chí hiệu quả cụ thể đi kèm lương. Ví dụ, lương của giám đốc, tổng giám đốc doanh nghiệp nhà nước được thuê có thể lên tới 500 triệu đồng, thậm chí cả tỉ đồng mỗi tháng khi mang lại lợi ích thực sự.
"Đương nhiên, mọi thứ có cởi mở, đổi mới thì cũng phải từng bước, tuân thủ các quy định pháp luật hiện hành, không thể đốt cháy giai đoạn. Trong quá trình thí điểm, phải liên tục đánh giá, nếu cần sửa đổi các quy định, chính sách cho phù hợp thì phải sửa đổi, kể cả sửa đổi pháp luật về doanh nghiệp, kế toán, quản lý đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp…", ông Đức nói.
