Trong một lần trở về thăm Côn Đảo, nguyên Phó chủ tịch nước Trương Mỹ Hoa đã chia sẻ câu chuyện về cuộc đấu tranh sinh tử của những nữ tù nhân chính trị năm xưa. Đứng tại nơi mình từng bị giam cầm và tra tấn dã man, bà kể lại những ngày tháng đấu tranh quyết liệt sau Hiệp định Paris 1973. Một cuộc chiến không tiếng súng nhưng đẫm máu và nước mắt, nơi vũ khí duy nhất của người tù là ý chí và chính cơ thể mình.
"Cuộc chiến" pháp lý sau hiệp định hòa bình
Theo dòng hồi ức của bà Trương Mỹ Hoa, năm 1973, khi Hiệp định Paris về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam được ký kết, tin vui bay đến Côn Đảo. Tại các phòng giam, các nữ tù nhân tìm mọi cách để lan tỏa tin mừng. Những ô cửa sổ sắt, nơi vốn chỉ thấy được một mảng trời xanh nhỏ hẹp, được chị em biến thành những chiếc loa phát thanh dã chiến. Tiếng reo vui, tiếng hô khẩu hiệu vang lên mạnh mẽ, yêu cầu đối phương phải thực hiện hiệp định: "Trao trả tù chính trị, trao trả tù binh".
Bà Trương Mỹ Hoa kể lại ký ức khi bị giam cầm ở nhà tù Côn Đảo và sự đấu tranh kiên cường của những người tù cộng sản
Tuy nhiên, dù Hiệp định Paris đã được ký kết nhưng về khoản tù nhân, điều 14C, đối phương chỉ công nhận trao trả 5.081 người trong khi thực tế tù chính trị toàn miền Nam lúc đó lên tới gần 200.000 người. Mặc dù chúng ta đấu tranh quyết liệt nhưng đây là hiệp định đình chiến cho toàn miền Nam, nên không thể để đổ máu kéo dài. Do địch ngoan cố, nên chúng ta đã bảo lưu điều 14C. Lợi dụng điều này, đối phương đã có âm mưu vô cùng thâm độc, muốn "hợp thức hóa" số lượng tù nhân khổng lồ còn lại bằng cách lập hồ sơ mới, biến tù chính trị thành những kẻ mang tội danh "trộm cắp, cướp của, giết người", là thành phần "gian nhân hiệp đảng" để không phải trao trả theo quy chế tù binh, tù chính trị.
Bà Trương Mỹ Hoa kể lại câu chuyện đấu tranh chống lăn tay, chụp hình ở Nhà tù Côn Đảo
Phía địch yêu cầu tù chính trị chụp hình, lăn tay để thực hiện ý đồ của mình. Biết được âm mưu đó, các tù nhân đã lên kế hoạch đấu tranh, bẻ gãy âm mưu này bằng mọi giá. Để chống lại việc bị cưỡng ép chụp hình và lăn tay, tập thể nữ tù chính trị tại Côn Đảo đã thực hiện nhiều biện pháp đấu tranh, không ra chụp hình theo yêu cầu, thậm chí tự hủy hoại vân tay của chính mình để địch không thể lấy dấu nhận dạng.
Huyền thoại về những ngón tay mài xuống nền đá
Cuộc chiến chống chụp hình hồ sơ đã diễn ra đầy quả cảm. Bà Trương Mỹ Hoa kể lại chiến thuật bất hợp tác của chị em: hễ địch đưa máy ảnh lên là tất cả đồng loạt "nhắm mắt, há họng", làm méo mó khuôn mặt. "Nó lôi mình ra được, nhưng mình làm vậy thì nó không chụp được cái hình ảnh nhận dạng nào hết. Nó tức tối, điên cuồng nhưng bất lực", bà kể.
Bà Trương Mỹ Hoa đến thăm nhà tù Côn Đảo năm 2024
Đặc biệt, kế hoạch chống lăn tay được thực hiện một cách âm thầm mà địch không ngờ tới. Mỗi ngày, các chị em đều múc một thau nước nhỏ, rồi cứ thế mài mười đầu ngón tay xuống nền xi măng nhám ráp. "Cứ mài, mài đến nỗi mòn hết tất cả các vân tay, mài đến bật máu. Chúng tôi phải làm điều này trước, để bất cứ khi nào địch ập vào cưỡng ép, chúng cũng không thể lấy được vân tay", bà chia sẻ.
Đỉnh điểm của cuộc đấu tranh là khi đối phương quyết định dùng vũ lực mạnh để trấn áp. Các nữ tù dùng kẽm và vải cột chặt cửa phòng giam. Mỗi người chuẩn bị sẵn một chiếc khăn tay bọc cục đá bên trong để "phản kích" khi cai ngục thò tay mở khóa. Bên trong, chị em dùng nước tiểu, nước xà phòng tạt ra ngoài để cầm cự.
Điên cuồng trước sự kháng cự, đối phương ném lựu đạn cay vào những phòng giam kín mít chứa hàng trăm con người. "Xỉu hết! Lúc đó nó mới vào kéo mình ra được", bà Trương Mỹ Hoa bồi hồi nhớ lại. Thế nhưng ngay cả khi các tù nhân đã ngất đi, khi họ bị kéo lê lên bàn giấy, âm mưu của địch vẫn thất bại hoàn toàn. Dù cưỡng ép được tù nhân lăn tay, đối phương tá hỏa nhận ra: tất cả các đầu ngón tay đều không còn đường vân nào để lưu hồ sơ.
Thất bại ê chề, địch trút cơn giận dữ lên thân thể những người phụ nữ yếu đuối bằng những trận đòn thù tàn khốc rồi ném tất cả trở lại phòng giam. "Mọi người thương tích đầy mình, đau đớn đến mức không thể mặc được quần áo, chỉ có thể đắp tấm chăn lên người", bà hồi tưởng.
Trong hoàn cảnh ngặt nghèo ấy, tình đồng đội lại tỏa sáng hơn bao giờ hết. Nguyên Phó chủ tịch nước nhắc đến các nam tù nhân ở bộ phận hỏa thực (nhà bếp), dù không thể gặp mặt, các anh đã lén gửi muối hột vào cho chị em. "Chúng tôi lấy nước tiểu, quậy với muối hột mà các anh cho, cứ thế người này bôi cho người kia để làm tan máu bầm. Theo cách "gia truyền" ông bà mình, cứ làm riết như vậy cả tháng trời mới tan dần".
Dù đau đớn tột cùng về thể xác, nhưng chính nhờ sự kiên cường đó, các nữ tù Côn Đảo đã bẻ gãy được mọi âm mưu, giữ trọn được khí tiết, buộc đối phương phải thừa nhận tư cách tù chính trị và trao trả theo Hiệp định Paris.
Làm sao biến "địa ngục trần gian" năm xưa thành "thiên đường hạ giới"
Sinh năm 1945 tại Gò Công (Đồng Tháp; trước đây là Tiền Giang), tham gia hoạt động cách mạng từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường, bà Trương Mỹ Hoa bị bắt năm 1964 khi mới 19 tuổi. Quãng thời gian thanh xuân đẹp nhất của người con gái - từ năm 19 đến 30 tuổi - được bà dành trọn cho cuộc đấu tranh trong lao tù, với 11 năm bị giam cầm, trong đó có 2 lần bị đày ra Côn Đảo.
Tháng 3.1975, bà được trả tự do vô điều kiện. Hòa bình lập lại, người cựu tù ấy tiếp tục cống hiến không ngừng nghỉ, kinh qua nhiều vị trí quan trọng: Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Phó chủ tịch Quốc hội, Phó chủ tịch nước.
Bà Trương Mỹ Hoa viếng đồng đội ở nghĩa trang Hàng Dương
Sau khi nghỉ hưu, bà vẫn tận tâm cống hiến với vai trò Chủ tịch Quỹ học bổng Vừ A Dính, Chủ nhiệm CLB Vì Trường Sa - Hoàng Sa thân yêu, để kết nối cộng đồng chăm lo cho các con em đồng bào khó khăn ở biên giới, hải đảo. Những ngón tay năm xưa đã mất vân tay để giữ lại "căn cước" của người cộng sản, hôm nay lại tiếp tục góp phần dựng xây đất nước. Câu chuyện của bà Trương Mỹ Hoa là bài học lịch sử sống động, nhắc nhở chúng ta rằng: để biến "địa ngục trần gian" năm xưa thành nơi hòa bình hôm nay, biết bao máu xương và nước mắt đã đổ xuống.
Mỗi lần về thăm lại chiến trường xưa, thăm lại những đồng đội đã ngã xuống tại nghĩa trang Hàng Dương, bà luôn nhắc nhở thế hệ trẻ về cái giá của hòa bình. Giọng bà chùng xuống đầy xúc động: "Chúng ta giành được thắng lợi, nhưng thắng lợi ấy phải đánh đổi rất lớn bằng sự hy sinh của cả dân tộc, trong đó có sự hy sinh của những người tù. Ngay cả khi Hiệp định Paris được ký kết, nhưng trong nhà lao thì máu vẫn còn đổ. Ở những trại giam của nam vẫn có những đồng chí ra đi, không kịp nhìn thấy giây phút của hòa bình".
Nhớ về những đồng đội đang nằm ở nghĩa trang Hàng Dương, nguyên Phó chủ tịch nước rưng rưng chia sẻ: "Khi về đây, tôi thấy Côn Đảo ngày một phát triển, đó cũng là mong muốn của thế hệ chúng tôi, phải làm sao biến địa ngục trần gian năm xưa thành thiên đường hạ giới".
