Các trường học tổ chức các hoạt động giáo dục học sinh qua lễ hội Xuân
ẢNH: C.Đ
Đừng ngủ, xem màn hình quá nhiều mà quên đi sách vở
Với học sinh, tết là khoảng thời gian rất đáng quý để thư giãn và nạp lại năng lượng sau một học kỳ học tập vất vả. Các em có rất nhiều sự mong chờ được nghỉ ngơi, có nhiều thời gian ở cạnh người thân và được thoải mái hơn trong giờ giấc, sinh hoạt, thoát khỏi bài vở. Tuy nhiên, tiến sĩ Mai Mỹ Hạnh, Phó khoa tâm lý Trường ĐH Sư phạm TP.HCM, cho rằng nếu nghỉ theo phong cách "đứt nhịp" hoàn toàn, ví dụ như ngủ quá nhiều, xem màn hình quá nhiều, không đụng gì đến sách vở thì sau tết các em dễ rơi vào giác uể oải, khó tập trung, và lo lắng về vấn đề thi cử.
Ba mẹ có thể hướng dẫn các con nguyên tắc cơ bản để giữ được nhịp bằng cách mỗi ngày vẫn dành chút thời gian (15 - 20 phút) tùy bậc học để xem lại bài, xem vài ý chính, làm một vài câu bài tập nhẹ nhàng. Học ít mỗi ngày nhưng đều đặn. Việc duy trì nhịp sẽ tạo thói quen và tâm thế để khi quay lại trường học sau kỳ nghỉ tết, các em sẽ tái tạo động cơ học tập nhanh hơn, sẵn sàng hơn tránh hiện tượng "tính ỳ".
Đồng thời, khuyến khích các con vui chơi lành mạnh và kiểm soát thời lượng sử dụng màn hình để chơi game, lướt mạng xã hội... nên vận động, tập thể dục nhẹ nhàng và hướng dẫn các con phụ giúp việc nhà, thăm hỏi họ hàng… Đây đều là những hoạt động giúp điều hòa cảm xúc và giảm căng thẳng. Tết vui nhất là khi các em vừa được chơi, vừa thấy mình vẫn còn động lực học tập và phát triển bản thân.
Tiến sĩ Mai Mỹ Hạnh tư vấn học sinh trong các chuyên đề tâm lý kỹ năng tại trường phổ thông
ẢNH: H.M
Khai bút đầu xuân: Một cách "khởi động tâm thế"
Khai bút đầu xuân, nếu nhìn bằng lăng kính tâm lý học thì đây là một hình thức tạo động lực, giúp học sinh bắt đầu một năm mới bằng cảm giác có mục tiêu, có hướng đi và có niềm tin vào bản thân. Không cần áp lực phải viết hay, phải viết đẹp, phải viết điều lớn lao mà quan trọng là viết để tự nhắc mình sống có định hướng trong năm mới.
Theo tiến sĩ Hạnh, ba mẹ có thể gợi ý cho các con viết vài dòng về điều mình biết ơn (nhiều nghiên cứu chỉ ra khi con người biết thực hành lòng biết ơn sẽ cảm thấy hạnh phúc hơn), hoặc viết về mục tiêu học tập cho năm mới (không cần là mục tiêu quá lớn lao, ba mẹ có thể khuyến khích con những mục tiêu nhỏ để không tạo ra áp lực tâm lý vào đầu năm mới, viết một lời hứa tử tế với bản thân (ngủ sớm hơn, giảm dùng điện thoại…).
Nhẹ nhàng trở lại với việc học
Với trẻ mầm non và tiểu học, tiến sĩ tâm lý đưa ra lưu ý với phụ huynh: Sau tết các con thường gặp 2 khó khăn là bị trôi nhịp sinh hoạt (sinh hoạt, ăn ngủ không đúng giờ) và tâm lý bám ba mẹ. Đây là phản ứng rất bình thường, vì trong tết trẻ được ở nhà nhiều và được chiều chuộng hơn vì có ông bà, có cô dì chú bác sau một năm mới được gặp.
Chính vì vậy, trước vài ngày đi học lại, ba mẹ nên tạo tâm thế cho con về giờ giấc, ăn uống quay trở về nề nếp cũ, nhất là khung giờ thức dậy để đến trường, không cần vội mà chỉ cần mỗi ngày chỉnh sớm hơn một chút để con dần thích nghi. Buổi tối trước ngày đi học, ba mẹ cùng con soạn tập vở, chuẩn bị đồng phục, nói với con rằng "mai con đi học lại", để con có thời gian làm quen trong tâm trí.
Đặc biệt, ba mẹ nên trò chuyện khơi gợi cảm xúc tích cực về trường lớp, thầy cô và bạn bè: "Con nhớ ai ở lớp?", "Con thích hoạt động nào?", "Con muốn khoe điều gì sau tết?". Khi trẻ được gọi tên cảm xúc và được hình dung điều vui ở trường, trẻ sẽ giảm sợ và hào hứng hơn. Khi đưa con đến lớp, ba mẹ nên tạm biệt ngắn và có cử chỉ ấm áp. Đừng kéo dài quá lâu vì càng kéo dài, trẻ càng khó phân tách. Có thể gửi trao thông điệp an toàn cho con: "Ba mẹ tin con làm được, chiều ba mẹ đón".
Với học sinh THCS – THPT, sau tết thường có 2 hình thái tâm lý: Hoặc là chán nản, thiếu động lực học tập hoặc là quá lo việc thi cử nên sẽ bị căng thẳng, nhất là học sinh cuối cấp.
Theo tiến sĩ Mai Mỹ Hạnh, các em nên quay lại theo cách khởi động nhẹ nhàng trong 48 giờ đầu thay vì lao vào học ngay lập tức. Các em nên bắt đầu bằng cách dọn dẹp và sắp xếp, trang trí lại góc học tập. Mỗi ngày chỉ cần đặt ra 2 đến 3 nhiệm vụ nhỏ và cố gắng hoàn thành. Ví dụ như xem lại công thức, làm một bài tập và tổng hợp lại điều mình chưa chắc chắn. Làm ít thôi, nhưng phải hoàn thành để tạo ra "dopamine" (hóc môn tạo động lực) cho bản thân khi hoàn thành được nhiệm vụ mỗi ngày. Về tâm lý, khi tự các em tạo ra cảm giác "mình làm được" sẽ kéo lại động lực nhanh hơn mọi lời nhắc nhở.
Nhà trường, giáo viên nên làm gì khi học sinh trở lại?
Những ngày đầu sau tết, điều học sinh cần trước hết là được đón nhận bằng cảm xúc tích cực rồi mới vào nhịp học. Vì vậy, theo phó khoa tâm lý Trường ĐH Sư phạm TP.HCM, trong những ngày học sinh trở về với việc học tập, nhà trường và giáo viên có thể ưu tiên các hoạt động nhẹ nhàng trong tuần đầu như có thể dành 10 - 15 phút đầu giờ để học sinh chia sẻ điều vui sau tết, viết mục tiêu nhỏ cho học kỳ mới, hoặc làm một hoạt động "khởi động tinh thần" như: cây điều ước, lì xì lời chúc hoặc "bản đồ cảm xúc sau tết" (các em chọn một cảm xúc và nói 1 câu).
Những hoạt động này giúp lớp học được "ấm lên", giảm căng thẳng và giáo viên cũng nhận diện được học sinh nào có sự lo âu, chưa sẵn sàng để có sự hỗ trợ kịp thời. Khi học sinh cảm thấy an toàn, hào hứng và có nhịp để dần quay trở lại, hiệu quả học tập sẽ bền vững hơn. Cảm xúc tích cực có thể mở rộng sự chú ý và khả năng học tập nên những ngày đầu sau tết, nhà trường càng cần hoạt động "chào đón – kết nối – khởi động" để học sinh vui vẻ, ổn định và sẵn sàng tiếp nhận kiến thức". Hạn chế việc giao quá nhiều bài tập trước và sau tết yêu cầu học sinh phải nộp đầy đủ bài tập, điều này tạo ra nhiều căng thẳng và đi ngược lại với tiêu chí "Xây dựng trường học hạnh phúc".
