Lĩnh vực giáo dục quốc tế của VN vừa có thêm cột mốc đáng chú ý khi từ ngày 23 - 27.2, nước ta lần đầu tiên tham gia Hội nghị và triển lãm giáo dục quốc tế khu vực châu Á - Thái Bình Dương (APAIE) 2026 tại Hồng Kông với tư cách một quốc gia, thay vì chỉ có một số trường dự riêng lẻ như trước. Tại đây, dưới sự chủ trì của Bộ GD-ĐT, đoàn đại biểu VN với 17 cơ sở giáo dục ĐH và tổ chức giáo dục đã lần đầu tổ chức Triển lãm giáo dục VN (Vietnam Pavilion).
Đại diện các trường ĐH VN trao đổi với đối tác nước ngoài tại Hội nghị và triển lãm giáo dục quốc tế khu vực châu Á - Thái Bình Dương (APAIE) 2026 ở Hồng Kông
ẢNH: PHẠM HUY TUÂN
Việc này "khẳng định sự hiện diện chính thức và bài bản trên bản đồ giáo dục khu vực, góp phần khẳng định vai trò của giáo dục ĐH VN nói riêng, giáo dục VN nói chung", theo PGS Nguyễn Thu Thủy, Cục trưởng Cục Hợp tác quốc tế (Bộ GD-ĐT).
APAIE là một trong 4 sự kiện lớn nhất thế giới về giáo dục quốc tế toàn cầu bên cạnh hội nghị và triển lãm NAFSA (Mỹ), EAIE (châu Âu) và AIEC (Úc). Năm nay, sự kiện cũng kỷ niệm 30 năm thành lập, thu hút khoảng 2.500 đại biểu từ hơn 65 quốc gia và vùng lãnh thổ.
Trao đổi với báo chí, bà Nguyễn Thu Thủy, Cục trưởng Cục Hợp tác quốc tế (Bộ GD-ĐT), cho biết việc tham dự APAIE nhằm nâng cao vị thế của giáo dục VN; thu hút nguồn lực và đầu tư; đẩy mạnh tuyển sinh quốc tế; tăng thu hút các chuyên gia, giảng viên, nhà quản lý, nhà khoa học xuất sắc trên thế giới đến VN làm việc.
"Thông qua sự kiện này, chúng tôi muốn gửi đi thông điệp: giáo dục ĐH VN là một hệ sinh thái năng động, chú trọng chất lượng và sẵn sàng đồng hành cùng các đối tác toàn cầu", bà Thủy nhấn mạnh.
NHIỀU CƠ HỘI HƠN
Bình luận về sự có mặt của đoàn đại biểu VN ở APAIE, tiến sĩ Phạm Hiệp, Viện trưởng Viện Nghiên cứu giáo dục và chuyển giao tri thức (REK) tại Trường ĐH Thành Đô (Hà Nội), nhấn mạnh: "Việc này đáng ra chúng ta phải làm từ lâu, song muộn còn hơn không". Bởi theo ông, sự kiện Vietnam Pavilion đánh dấu việc lần đầu Bộ GD-ĐT và các cơ sở giáo dục cùng hợp lực để quảng bá giáo dục VN, thay vì chỉ dừng ở những nỗ lực đơn lẻ như trước.
Đoàn đại biểu VN với 17 cơ sở giáo dục ĐH và tổ chức giáo dục lần đầu tổ chức Triển lãm giáo dục VN (Vietnam Pavilion) tại Hội nghị và triển lãm giáo dục quốc tế khu vực châu Á - Thái Bình Dương (APAIE) 2026
ẢNH: BỘ GD-ĐT CUNG CẤP
Chuyên nghiên cứu lĩnh vực quốc tế hóa giáo dục, trong đó có năng lực xuất khẩu giáo dục của VN và là một trong những tác giả của báo cáo "VN - Hướng tới trở thành điểm đến giáo dục quốc tế mới ở Đông Nam Á" đồng thực hiện bởi Bộ GD-ĐT và Hội đồng Anh, tiến sĩ Phạm Hiệp nhận định VN đang có nhiều cơ hội hơn trước để xuất khẩu giáo dục, xuất phát từ 3 nhóm thuận lợi chính.
Thứ nhất, VN nằm ngay "trái tim" của khu vực có quá trình quốc tế hóa giáo dục ĐH mạnh mẽ nhất châu Á, nơi thu hút đông đảo sinh viên quốc tế (SVQT) trên toàn cầu. Cụ thể, phía bắc chúng ta có Trung Quốc, Đài Loan và Hàn Quốc, phía nam có Singapore, Malaysia còn phía tây có Thái Lan và xa hơn nữa là khu vực Trung Đông. "Trong 10 SVQT học tại các khu vực xung quanh, VN chỉ cần thu hút một người tới học ngắn hạn đã là thành công", ông Hiệp nói. Bối cảnh này, theo ông, sẽ dễ dàng hơn so với việc kéo một SVQT đang ở Mỹ hay Tây Âu sang VN học tập.
Thứ hai, nội lực của nền giáo dục ĐH VN đang ngày càng tăng trưởng, nhất là ở yếu tố chất lượng và quốc tế hóa. Ngày càng nhiều cơ sở giáo dục ĐH VN được kiểm định quốc tế và có mặt trên các bảng xếp hạng toàn cầu, trong bối cảnh tiếng Anh dần trở thành ngôn ngữ thứ hai trong nhà trường và làn sóng người Việt tốt nghiệp tại nước ngoài quay trở về VN giảng dạy. Đây là cơ hội để các trường mở rộng hợp tác và tuyển sinh quốc tế.
Thực tế, theo Thanh Niên khảo sát kết quả các bảng xếp hạng ĐH toàn cầu của QS và THE, VN lần lượt có 10 và 11 đại diện trong kỳ xếp hạng năm 2025, tăng 6 và 8 so với cách đây 5 năm. Báo cáo cập nhật tới cuối tháng 1.2026 từ Cục Quản lý chất lượng (Bộ GD-ĐT) cũng chỉ ra hiện có 721 chương trình đào tạo của 66 trường ĐH được 13 tổ chức kiểm định giáo dục quốc tế đánh giá và công nhận, tăng 77 chương trình so với cùng kỳ năm 2025.
Thuận lợi thứ ba là quyết tâm của Đảng và Nhà nước, được thể hiện rõ qua loạt chính sách gần đây như Nghị quyết 71 về đột phá phát triển GD-ĐT và Nghị quyết 57 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Cả hai nghị quyết đều đề cập câu chuyện quốc tế hóa, đều đặt mục tiêu thu hút cả SV và học giả quốc tế tới VN chứ không chỉ chú trọng gửi người Việt ra nước ngoài học tập như trước.
"Hiện nay, đang có rất nhiều đề án và dự án quy tụ sự tham gia của nhiều bộ ngành như Bộ GD-ĐT, Bộ Ngoại giao, Bộ KH-CN... kéo theo đó là sự tham gia của các sở tại địa phương", tiến sĩ Phạm Hiệp thông tin thêm.
LỰC ĐẨY TỪ GIÁO DỤC XUYÊN QUỐC GIA
Một nhóm thuận lợi khác để hướng tới xuất khẩu giáo dục là sự trưởng thành của thị trường giáo dục xuyên quốc gia (TNE) tại VN. Các chương trình TNE bao gồm, nhưng không giới hạn, ở hợp tác nghiên cứu, thiết kế chương trình đào tạo, trao đổi giảng viên - người học giữa các trường trong và ngoài nước; liên kết đào tạo và cấp bằng; trường nước ngoài mở văn phòng đại diện hoặc phân hiệu tại VN.
Đại diện trường ĐH VN tham gia sự kiện Tiêu điểm VN (Viet Nam Spotlight) tại Indonesia hồi tháng 2
ẢNH: NGỌC LONG
Có thể thấy, sự phát triển của TNE sẽ kéo theo sự phát triển của chất lượng giáo dục và khả năng quốc tế hóa của các trường. Đó chính là nguyên nhân hình thức này đóng vai trò quan trọng để nước ta có thể trở thành một trung tâm giáo dục quốc tế tại Đông Nam Á, theo bà Hoàng Vân Anh, Giám đốc Chương trình giáo dục của Hội đồng Anh ở VN. "Chúng ta có tiềm năng xuất khẩu giáo dục, từ thu hút SVQT đến thành lập phân hiệu của trường VN ở nước ngoài, nhất là tại những nước láng giềng", bà Vân Anh nhận định.
Tại Tuần lễ giáo dục Đông Á tổ chức ở Indonesia hồi tháng 2, Hội đồng Anh cũng lần đầu tổ chức sự kiện Tiêu điểm VN (Viet Nam Spotlight) để tạo cơ hội cho các trường ĐH trong nước giới thiệu thế mạnh và kết nối trực tiếp với đối tác quốc tế. Thời gian tới, tổ chức này sẽ tiếp tục đồng hành với Bộ GD-ĐT và các trường nhằm đưa hình ảnh giáo dục VN ra thế giới qua các sự kiện toàn cầu như Education World Forum, Hội nghị Deep Dialogue…
ĐIỀU KIỆN ĐỂ TĂNG KHẢ NĂNG XUẤT KHẨU GIÁO DỤC
Mặt khác, các chuyên gia đều đồng tình rằng để tăng khả năng xuất khẩu giáo dục, VN phải tham gia "cuộc chơi" đảm bảo chất lượng theo các tiêu chuẩn toàn cầu thông qua quá trình kiểm định quốc tế. Đồng thời, các trường phải tăng sự hiện diện trên các bảng xếp hạng ĐH toàn cầu cũng như các bảng xếp hạng theo nhóm ngành. Có như thế, trường ĐH nước ngoài mới tin tưởng và xem xét lời chào mời hợp tác từ các trường VN.
Tuy nhiên, đây chỉ là 2 điều kiện cần để thu hút SV, học giả quốc tế. Điều kiện đủ là những câu chuyện nhắm tới "người thật, việc thật" từ môi trường sống, nhà ở đến chương trình học bổng...
Chia sẻ thêm về khía cạnh kiểm định, bà Eve Alcock, Giám đốc quan hệ đối ngoại Cơ quan Đảm bảo chất lượng giáo dục ĐH Anh (QAA), cho biết bà rất ấn tượng với cách các trường ĐH VN "cam kết rất cao" với chất lượng đào tạo. ĐH Bách khoa Hà Nội mới đây tham gia quá trình kiểm định chuẩn QAA. Dự kiến, vào tháng 3, Trường ĐH Công nghiệp TP.HCM cũng có động thái tương tự.
Đây là 2 ĐH công lập đầu tiên của VN tham gia kiểm định theo chuẩn của QAA - tổ chức độc lập, có uy tín quốc tế, chịu trách nhiệm bảo đảm, nâng cao chất lượng giáo dục ĐH tại Anh và trên phạm vi toàn cầu. "Nếu kiểm định thành công, chắc chắn các trường sẽ được định vị tốt hơn trên trường quốc tế", bà Alcock nhấn mạnh.
Tiến tới thành lập Trường ĐH VN tại Lào
Đó là một nội dung quan trọng trong bản ghi nhớ giữa Bộ Giáo dục và Thể thao Lào và Bộ GD-ĐT nhân chuyến thăm cấp nhà nước của Tổng Bí thư Tô Lâm tới Lào hồi đầu tháng 2. Theo đó, trường này sẽ ưu tiên đào tạo các lĩnh vực như khoa học tự nhiên, công nghệ thông tin, sư phạm mà Lào đang cần để phát triển KT-XH và hội nhập quốc tế. Để hiện thực hóa điều này, hai bộ sẽ phối hợp xây dựng đề án mở trường và lập nhóm công tác chung.
Dự kiến đây sẽ là ĐH đầu tiên của VN ở nước ngoài, mở ra bước tiến mới về năng lực xuất khẩu giáo dục của VN. Lào cũng là quốc gia đông SV du học VN nhất trong năm 2024 với hơn 6.000 người, theo dữ liệu từ Viện Thống kê UNESCO (UIS).
Xuất khẩu giáo dục là gì ?
Theo tiến sĩ Phạm Hiệp, "xuất khẩu giáo dục" hiểu theo định nghĩa truyền thống là việc các nhà cung cấp giáo dục - có thể là cả quốc gia hoặc một đơn vị nào đó - thu được lợi ích kinh tế thông qua hoạt động giáo dục. Đó có thể là thu học phí của SVQT, bán công nghệ hoặc dịch vụ đào tạo, kiểm tra, đánh giá...
Tuy nhiên nếu xét trong bối cảnh rộng hơn, "xuất khẩu giáo dục" còn có nghĩa là hoạt động giáo dục mang lại những lợi ích dài hạn, không dừng ở khía cạnh kinh tế, như thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao từ nước ngoài, mở rộng quyền lực mềm hay tạo dựng dòng dịch chuyển người học (student mobility) giữa VN và các nước.
Ông Hiệp chia sẻ thêm khái niệm "xuất khẩu giáo dục" lần đầu xuất hiện tại VN từ khi chúng ta tham gia Tổ chức thương mại thế giới (WTO), trong đó có chấp nhận Hiệp định chung về thương mại dịch vụ (GATS). Theo danh mục phân loại của GATS, giáo dục là một trong những ngành được xuất khẩu, với nhiều phân ngành như ĐH, đào tạo ngoại ngữ...
