Người Việt mình, chữ lễ còn được đặt cao hơn cả chữ tài. "Tiên học lễ, hậu học văn" là vậy. Trong cái “lễ” ấy, tôn sư trọng đạo là một bản tính, một mã gen di truyền qua bao thế hệ. Và tết chính là một trong những dịp quan trọng để người Việt thể hiện lòng tôn sư trọng đạo.
"Muốn sang thì bắc cầu Kiều..."
Ngày xưa, vị thế của người thầy cao lắm. Trong thang bậc giá trị "quân - sư - phụ", thầy đứng trước cả cha, chỉ sau vua. Bởi người xưa quan niệm: Cha mẹ cho ta hình hài, cơm ăn áo mặc, nhưng thầy là người khai tâm, mở trí, cho ta cái "đạo" để làm người, cái "nghề" để vinh thân phì gia. Không có thầy, con người ta chỉ như cây cỏ hoang dại, lớn lên mà chẳng biết lễ nghĩa, chẳng biết đúng sai, chẳng biết trời cao đất dày.
"Mùng 3 tết thầy" thể hiện lòng tôn sư trọng đạo của người Việt
ẢNH: ĐÀO NGỌC THẠCH
Câu "Mùng một tết cha, mùng hai tết mẹ, mùng ba tết thầy" ra đời từ đó. Nó không đơn thuần là một câu cửa miệng, nó là sự phân chia rạch ròi của lòng biết ơn, là một trật tự xã hội được thiết lập bằng đạo đức.
Mùng 1: Ta hướng về nguồn cội bên nội, nơi ta mang họ.
Mùng 2: Ta hướng về nguồn cội bên ngoại, nơi ta được sinh ra.
Mùng 3: Ta hướng về người đã dạy dỗ ta nên người.
Tết, về bản chất, là dịp để nhìn lại. Nhìn lại một năm đã qua, và nhìn lại cả cuộc đời mình đã được vun đắp bởi những bàn tay nào.
Tôi nhớ những câu chuyện các cụ kể lại, ngày xưa, sáng mùng 3, không ai bảo ai, người đứng đầu lớp (gọi là Trưởng tràng) sẽ đứng ra hô hào các đồng môn. Họ tụ tập lại, rồi rồng rắn đi bộ đến nhà thầy. Không phân biệt ai làm quan to, ai là dân thường, khi bước qua cổng nhà thầy, tất cả đều cúi đầu là học trò nhỏ.
Lễ vật ngày ấy mỏng manh lắm. "Lễ mỏng lòng thành". Có khi chỉ là cơi trầu, bầu rượu, cặp bánh chưng hay cân chè mạn. Thầy đồ ngày xưa cũng chẳng mong nhận vàng bạc. Thứ thầy mong nhận nhất là sự trưởng thành của học trò. Thầy trò ngồi đàm đạo văn chương, rồi thầy ban cho chữ. Chữ "nhẫn", chữ "đức", chữ "tâm"... mang về treo trong nhà như một báu vật, một lời răn dạy đi theo suốt cả năm.
Cái đẹp của mùng 3 ngày xưa nằm ở sự thuần khiết ấy. Không vụ lợi, không xin điểm, không chạy chọt. Chỉ có sự kính trọng nghiêng mình trước tri thức và đạo đức. "Nhất tự vi sư, bán tự vi sư" (một chữ là thầy, nửa chữ cũng là thầy) tư tưởng ấy đã tạo nên cốt cách của bao thế hệ sĩ phu Việt Nam.
“Mùng 3 tết thầy” chính là ngày chúng ta thể hiện lòng biết ơn
ảnh: Đào Ngọc Thạch
Tôn sư trọng đạo có còn?
Nhưng rồi, thời gian trôi đi, xã hội xoay vần với cơm áo gạo tiền, và "Mùng 3 tết thầy" dường như cũng đang khoác lên mình những chiếc áo khác. Có chiếc áo chật chội của sự toan tính, có chiếc áo lấm lem của sự thực dụng.
Khi cha mẹ không tôn trọng thầy cô, làm sao đứa trẻ có thể cúi đầu chào thầy một cách thật tâm? Khi cha mẹ bàn tán về thầy cô trong bữa cơm với sự coi thường, chê bai thu nhập, dè bỉu năng lực của thầy trước mặt con, đứa trẻ sẽ mang thái độ khinh nhờn ấy đến lớp học. Và rồi, chúng ta lại than thở sao bọn trẻ bây giờ hỗn hào, sao đạo đức xuống cấp? Phải chăng, sự xuống cấp ấy bắt nguồn từ chính sự thiếu tôn trọng của người lớn đối với những "người lái đò"?
Tất nhiên, có những người thầy biến chất nhưng "một con sâu làm rầu nồi canh" không thể là lý do để chúng ta phủ nhận sạch trơn đạo lý tôn sư trọng đạo ngàn đời. Nếu chúng ta để mất niềm tin vào người thầy, nghĩa là chúng ta đang để mất niềm tin vào sự học, vào tri thức.
Giữa những u ám ấy, tôi vẫn tin rằng mỗi chúng ta cần là một viên gạch để xây dựng lại thành trì của sự tử tế. Đừng đợi xã hội thay đổi, hãy thay đổi từ chính nếp nhà của mình. Đừng để con trẻ lớn lên với cái nhìn méo mó về người thầy. Bởi suy cho cùng, một xã hội mà người thầy không được tôn trọng, đó là một xã hội đang tự cắt đứt con đường đi tới văn minh của chính mình.
Biết ơn người dạy dỗ mình, biết ơn người dẫn dắt mình, và biết ơn cả cuộc đời vì đã cho ta những bài học
ảnh: Đào Ngọc Thạch
Mùng 3 ngày thể hiện lòng biết ơn với những người thầy dạy dỗ ta trong đời
“Mùng 3 tết thầy” chính là ngày chúng ta thể hiện lòng biết ơn.
Không chỉ thầy cô đã dạy chúng ta trên trường, lớp, mà còn rất nhiều những người thầy khác ta đã được dạy dỗ trong đời. "Thầy" là người sếp đầu tiên đã mắng bạn té tát, đã ném tập hồ sơ vào mặt bạn để bạn học được bài học về sự chỉn chu và trách nhiệm. "Thầy" là người đàn anh, đàn chị đã chìa tay ra kéo bạn dậy khi bạn vấp ngã đầu đời, dạy bạn cách đối nhân xử thế. "Thầy" có thể là một cuốn sách hay đã thay đổi tư duy của bạn, cứu rỗi bạn khỏi những ngày tăm tối. Thậm chí, "thầy" chính là những nghịch cảnh, những thất bại, những kẻ đã từng chơi xấu bạn, bởi nhờ họ, bạn học được bài học xương máu để trưởng thành, để bản lĩnh hơn.
Ca dao có câu: "Không thầy đố mày làm nên". Cái chữ "làm nên" ấy rộng lớn vô cùng. Làm nên sự nghiệp, làm nên vóc dáng, làm nên nhân cách. Tất cả đều nhờ những người dẫn đường. Vậy nên, mùng 3, hãy dành trọn vẹn để thực hành lòng biết ơn.
Cha mẹ hãy dạy con biết ơn bằng hành động cụ thể. Sáng mùng 3, thay vì ngủ nướng, hãy chở con đến thăm người thầy giáo cũ của bố, của mẹ. Hãy để con thấy bố mẹ - những người trưởng thành, thành đạt, đi xe hơi, dùng hàng hiệu - vẫn cúi đầu lễ phép, khoanh tay chào một ông giáo già về hưu trong căn nhà cấp bốn đơn sơ.
Hãy kể cho con nghe: "Nhờ thầy nghiêm khắc ngày xưa, bố mới đỗ ĐH", "Nhờ cô cầm tay uốn nắn, mẹ mới rèn được nét chữ nết người thế này". Hình ảnh đó, cái cúi đầu của bố mẹ trước người thầy, chính là bài học giáo dục công dân sống động nhất, thấm thía nhất mà không trường lớp nào dạy được. Nó gieo vào lòng con trẻ một hạt mầm: Người có tài đến đâu cũng không được quên ơn người dạy dỗ mình.
Và nếu bạn không thể đến thăm trực tiếp vì đường xa cách trở, thì thời đại 4.0 cho phép chúng ta kết nối dễ dàng hơn bao giờ hết. Một tin nhắn chân thành, một cuộc gọi video để thầy trò nhìn thấy mặt nhau... cũng là đủ cho một ngày mùng 3 tết thầy trọn vẹn.
Giá trị của lòng biết ơn không nằm ở việc người nhận cảm thấy thế nào, mà nằm ở việc người cho đi cảm thấy tâm hồn mình giàu có ra sao. Khoa học tâm lý đã chứng minh: Người có lòng biết ơn luôn hạnh phúc hơn, lạc quan hơn và thành công hơn. Người xưa cũng dạy: "Uống nước nhớ nguồn", "Ăn quả nhớ kẻ trồng cây". Cuộc đời này, không ai tự nhiên mà lớn khôn. Chúng ta là tổng hòa của những người ta đã gặp, những bài học ta đã nhận. Biết ơn người dạy dỗ mình, biết ơn người dẫn dắt mình, và biết ơn cả cuộc đời vì đã cho ta những bài học.
Khi lòng biết ơn được đánh thức và thực hành vào ngày mùng 3, tôi tin rằng, 364 ngày trong năm của bạn sẽ là những ngày ngập tràn sự tử tế và may mắn. Bởi một trái tim biết ơn là một trái tim nam châm, hút về mình những điều tốt đẹp nhất.
