Trường bất chấp quy định của sở
Mới đây, bất chấp trời mưa, hàng chục rồi hàng trăm phụ huynh học sinh đứng ngồi vạ vật từ nửa đêm trước cổng Trường THPT Phan Bội Châu (P.Hà Đông, Hà Nội) xếp hàng chờ chờ lấy số đăng ký cho con vào lớp 10.
Một số phụ huynh dù xếp hàng xuyên đêm, gần trưa hôm sau khi gần đến lượt ghi danh thì bị thông báo dừng tiếp nhận. Nhiều người cho rằng nếu như nhà trường chỉ thực hiện một cách thức duy nhất là đăng ký trực tuyến thì phụ huynh đã không phải khổ thế. Đằng này lại tiếp nhận đăng ký cả trực tiếp nên phụ huynh có nhu cầu không thể yên tâm ngồi nhà.
Phụ huynh xếp hàng xuyên đêm ghi danh vào lớp 10 trường tư ở Hà Nội ngày 3.3 vừa qua
ẢNH: T.H
Có người cho biết, gia đình dự kiến sẽ đăng ký trực tuyến nhưng thấy phụ huynh chụp ảnh đăng mạng xã hội đang đứng chầu chực ở cổng trường lúc 2 - 3 giờ sáng nên lại cuống cuồng đến trường vì sợ mất chỗ. "Hiệu ứng đám đông" khiến nhiều gia đình cùng kéo đến.
Theo báo cáo của Trường THPT Phan Bội Châu gửi Sở GD-ĐT Hà Nội, công tác tuyển sinh năm học 2026 - 2027 được thông báo thực hiện theo hình thức trực tuyến trên website và facebook của trường.
Tuy nhiên, do số lượng đăng ký lớn, một số phụ huynh lo lắng về khả năng hoàn tất thủ tục nên đã chủ động liên hệ qua điện thoại và các kênh trực tuyến để được hỗ trợ. Trên cơ sở trao đổi, nhà trường hướng dẫn một số phụ huynh gặp khó khăn trong quá trình khai báo hồ sơ trực tuyến đến trường để được hỗ trợ thao tác.
Dù trường báo cáo như vậy nhưng cơ quan chức năng khẳng định chính cách làm không đúng quy định của Trường THPT Phan Bội Châu mới dẫn đến tình trạng trên. Sở GD-ĐT Hà Nội xác định việc Trường THPT Phan Bội Châu tổ chức tiếp nhận hồ sơ trực tiếp và thu phí ghi danh trong quá trình tuyển sinh là sai so với hướng dẫn của sở, đồng thời nêu hướng xử lý vi phạm theo quy định.
Nỗi lo "chắc suất" của phụ huynh
Thực tế, nếu hàng loạt trường chất lượng cao và tư thục có tiếng tại Hà Nội như: Phan Huy Chú, Marie Curie, Nguyễn Bỉnh Khiêm, Nguyễn Siêu, Tạ Quang Bửu… đều tổ chức tuyển sinh theo cách mà Trường THPT Phan Bội Châu thực hiện là ghi danh sớm và nhận đăng ký trực tiếp thì sẽ xảy ra tình trạng "hỗn loạn" vì quá tải người đến đăng ký dự tuyển cho con.
Điều này đã từng xảy ra ở các năm trước. Từ năm 2025, khi tất cả các trường đều thực hiện đúng yêu cầu của sở GD-ĐT về việc tuyển sinh trực tuyến thì đã không còn xảy ra hiện tượng phụ huynh xếp hàng trắng đêm để đăng ký dự tuyển cho con nữa dù áp lực không hề giảm.
Đến thời điểm này Hà Nội chưa công bố bất cứ thông tin gì về kế hoạch tuyển sinh lớp 10, trừ môn thi. Trong khi đó, phụ huynh và học sinh ngóng từng ngày những thông tin về lịch thi, chỉ tiêu, khu vực tuyển sinh sau sắp xếp địa giới hành chính…
Thí sinh dự thi vào lớp 10 năm học trước
ẢNH: TUẤN MINH
Hàng chục năm qua, trường công lập ở Hà Nội đáp ứng khoảng hơn 60% chỗ học cho con. Cũng hàng chục năm qua, năm nào cũng lặp lại tình trạng trường THCS hoặc giáo viên chủ nhiệm lớp 9 ở trường công, bằng cách này hay cách khác, vận động hoặc ép buộc học sinh có học lực chưa tốt không đăng ký dự thi vào lớp 10 để không làm ảnh hưởng tới tỷ lệ đỗ vào trường công lập của lớp, của trường. Đây cũng được xem là con số thành tích mà các giáo viên, các nhà trường phải gánh chịu khi báo cáo tổng kết, thi đua mỗi năm học.
Trong khi đó, đa số phụ huynh, đặc biệt là ở Hà Nội, vẫn mong muốn con được học tiếp lên lớp 10 THPT để có nền tảng kiến thức chứ không phải tham gia vào thị trường lao động hoặc học nghề đơn thuần. Chính vì vậy, áp lực vào được lớp 10 là rất lớn.
Không chỉ có trường công, mong muốn gửi con vào trường ngoài công lập có uy tín cũng căng thẳng không kém.
Thực tế, trường tư thục ở Hà Nội không thiếu nhưng chất lượng và mức đóng góp có sự chênh lệch quá lớn. Trường tốt, tiêu chuẩn "quốc tế" và không quá kén chọn đầu vào thì chi phí rất cao, lên tới hàng chục triệu đồng mỗi tháng, vượt xa khả năng đóng góp của số đông.
Nhiều trường tuyển sinh không "kén chọn", học phí dễ thở thì cơ sở vật chất manh mún, tạm tợ. Năm nào cũng xảy ra tình trạng trường tư không đạt yêu cầu, chưa được giao chỉ tiêu nhưng vẫn tuyển sinh "chui".
Trường có chất lượng yên tâm, cơ sở vật chất khang trang mà mức đóng góp trong khoảng 3 - 5 triệu đồng/tháng thì áp lực tuyển sinh cũng không kém gì những trường công lập top đầu, điểm chuẩn rất cao. Do vậy, việc phụ huynh, kể cả phụ huynh có con học lực tốt, phải chen chân đăng ký, chấp nhận nộp tiền "đặt cọc" giữ chỗ từ vài triệu đến hàng chục triệu đồng là có thể lý giải được.
Phần lớn các trường này tổ chức đăng ký giữ chỗ từ khi thành phố chưa tổ chức thi tuyển vào lớp 10 công lập. Tâm lý chung của phụ huynh là phải "chắc suất" cho con vào lớp 10 chứ không thể phụ thuộc hoàn toàn vào kỳ thi công lập của thành phố. Do vậy, số đăng ký giữ chỗ rất cao. Điều này khiến chính các trường ngoài công lập cũng phải chịu "tỷ lệ ảo" nhiều.
Học sinh đăng ký nhưng khi trúng tuyển trường chuyên, trường công lập theo nguyện vọng 1 sẽ không học. Các trường vì thế đã đề ra quy định về phí "đặt cọc" giữ chỗ, nhiều trường thông báo sẽ không trả lại khoản phí này nếu học sinh trúng tuyển mà không nhập học.
Năm nào cũng có những tranh luận trái chiều về vấn đề này. Nhiều ý kiến phản đối vì cho rằng môi trường giáo dục chứ không phải mua bán mà yêu cầu phụ huynh phải đặt cọc và chịu "mất cọc".
Nhưng cũng không ít bình luận cho rằng không nên đẩy các trường vào thế chịu mọi rủi ro. Việc phải tốn kinh phí ghi danh sẽ khiến phụ huynh có trách nhiệm và cân nhắc kỹ hơn trong việc lựa chọn trường cho con.
Giải pháp lâu dài, theo tiến sĩ Đặng Tự Ân, Giám đốc Quỹ hỗ trợ đổi mới giáo dục phổ thông Việt Nam, cho rằng thay vì để 100% học sinh cùng dồn vào cuộc đua căng thẳng vào lớp 10 như hiện nay, một bộ phận không nhỏ học sinh sẽ lựa chọn học bậc trung học nghề, mô hình đã phổ biến ở nhiều quốc gia phát triển. Tác động tất yếu là giảm áp lực thi cử vào lớp 10, tạo thêm nhiều "lối ra" và con đường phát triển phù hợp, tự nhiên hơn cho học sinh, đồng thời bảo đảm quyền lựa chọn của người học.
Khi đó, kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 với áp lực nặng nề như hiện nay sẽ khép lại.
Siết kỷ cương tuyển sinh trường ngoài công lập
Năm học 2026 - 2027, Sở GD-ĐT Hà Nội yêu cầu các trường chất lượng cao và trường tư thục thực hiện tuyển sinh lớp 10 theo hình thức trực tuyến trên cổng thông tin điện tử của đơn vị, đúng thời gian quy định.
Đặc biệt, các trường không được yêu cầu học sinh, cha mẹ học sinh nộp tiền giữ chỗ, đặt cọc hoặc thu các khoản ngoài quy định. Những trường tuyển sinh vượt chỉ tiêu được giao của năm học trước và đã bị xử lý vi phạm hành chính sẽ là căn cứ để xem xét điều chỉnh, giảm hoặc không giao chỉ tiêu tuyển sinh cho năm học tiếp theo.
Trường hợp chưa được giao chỉ tiêu mà vẫn tuyển sinh, hoặc tuyển vượt chỉ tiêu được phê duyệt, nhà trường phải hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật.
