ĐỀ CAO TÍNH LIÊN NGÀNH
Trao đổi với Thanh Niên, GS-TS Lâm Vi Chí, Trưởng phòng Giáo dục kiêm Tham tán giáo dục của Văn phòng Kinh tế và văn hóa Đài Bắc tại TP.HCM, kể rằng ở Đài Loan, một thách thức không thể phủ nhận là ảnh hưởng của trí tuệ nhân tạo (AI) lẫn công nghệ đang khiến nhiều sinh viên (SV) khó tìm việc hơn, nhất là với những ngành từng được dự báo sẽ chịu tác động mạnh như ngôn ngữ, kế toán...
Theo các chuyên gia, giải pháp giúp sinh viên ra trường có việc làm trong thời kỳ bùng nổ AI là đào tạo liên ngành thay vì chỉ tập trung học kiến thức trong mỗi lĩnh vực của mình
ẢNH: NHẬT THỊNH
Giải pháp cho việc này, theo ông Chí, chính là đào tạo liên ngành thay vì chỉ tập trung học kiến thức trong mỗi lĩnh vực của mình. GS-TS Lâm Vi Chí lấy ví dụ ở Cao Hùng có một trường ĐH vài năm trở lại đây đã triển khai một chương trình mới. Họ mời giảng viên (GV) từ khoa vật lý tham gia đào tạo và gửi SV sang học tại khoa này để hiểu thêm về công nghệ bán dẫn.
Ở chiều ngược lại, SV có nền tảng tốt ở các lĩnh vực như văn học cũng được chào đón tham gia các ngành công nghệ để hỗ trợ giải bài toán ứng dụng thực tế. Theo ông Chí, mô hình đào tạo có tính liên ngành này đang và sẽ ngày càng phát triển trong kỷ nguyên AI.
Đồng tình, TS Jayathi Y.Murthy, Chủ tịch ĐH Oregon State (Mỹ), chia sẻ hướng nghiên cứu mới đang nổi lên trong lĩnh vực AI hiện nay là tìm cơ hội ứng dụng công nghệ này vào đời sống, chứ không chỉ tập trung thuần túy vào các khía cạnh liên quan công nghệ như trước. Nói cách khác, đó chính là nghiên cứu liên ngành.
Thạc sĩ Ngô Hữu Thống, Viện trưởng Viện Nghiên cứu ứng dụng công nghệ và phát triển nhân lực AIOV (TP.HCM), nguyên Chánh văn phòng Trung tâm sở hữu trí tuệ và chuyển giao công nghệ ĐH Quốc gia TP.HCM, cũng nhất trí rằng tư duy liên ngành là kỹ năng SV cần có trong thời AI và đây cũng là yếu tố mà nhiều doanh nghiệp đang yêu cầu ở ứng viên, song song với kỹ năng chuyên môn và khả năng chủ động học hỏi. Để đáp ứng nhu cầu nghiên cứu và đào tạo liên ngành, ông Thống cho biết ngày càng nhiều trường ĐH mở các khoa, viện về khoa học liên ngành cũng như tạo cơ hội để SV được đào tạo liên ngành. ĐH Quốc gia Hà Nội thậm chí còn có Trường Khoa học liên ngành và nghệ thuật. "Tuy nhiên, điểm quan trọng là phải đưa tư duy liên ngành vào chương trình đào tạo của từng bộ môn, và đưa yếu tố liên ngành vào tư duy giảng dạy của GV", ông nói.
CHÚ TRỌNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC, TÍNH THÍCH NGHI
Thạc sĩ Hoàng Thanh Tú, Phó trưởng phòng Thông tin - truyền thông Trường ĐH Khoa học tự nhiên (ĐH Quốc gia TP.HCM), cho rằng cần điều chỉnh phương pháp dạy và học theo hướng chú trọng phát triển năng lực người học. Các trường ĐH có thể tăng cường những phương pháp đào tạo như học tập dựa trên dự án (project-based learning) hoặc học tập dựa trên vấn đề (problem-based learning), qua đó buộc SV phải chủ động tư duy, nghiên cứu và sáng tạo trong quá trình học tập.
Tương tự, PGS-TS Trần Viết Long, Trưởng phòng Đào tạo Trường ĐH Luật (ĐH Huế), nêu yêu cầu: "Các chương trình đào tạo tại trường ĐH phải liên tục cập nhật, tích hợp nội dung về dữ liệu lớn, công nghệ thông tin, AI. Bên cạnh đó trang bị cho SV kỹ năng mềm, kỹ năng tư duy phản biện và khả năng ứng dụng công nghệ vào nghề nghiệp".
Đồng quan điểm, thạc sĩ Nguyễn Thị Xuân Dung, Giám đốc Trung tâm truyền thông Trường ĐH Công nghệ TP.HCM, chia sẻ: "Giá trị cốt lõi của giáo dục ĐH hiện nay không còn nằm ở việc truyền đạt thông tin, mà ở việc hình thành năng lực tư duy, khả năng học tập suốt đời và năng lực thích nghi với sự thay đổi".
Trong bối cảnh đó, theo thạc sĩ Dung, các trường cần điều chỉnh cách đào tạo theo hướng phát triển năng lực, nhất là những năng lực mà AI rất khó thay thế như tư duy phản biện, sáng tạo, giải quyết vấn đề, làm việc nhóm hay khả năng học hỏi liên ngành. Song song đó, việc gắn kết đào tạo với thực tiễn doanh nghiệp cũng trở nên quan trọng hơn.
Thạc sĩ Cao Quảng Tư, Giám đốc tuyển sinh Trường ĐH Quốc tế Sài Gòn, cũng cho rằng SV cần được trang bị khả năng thích ứng nhanh, kỹ năng phân tích, tư duy số và thái độ học tập liên tục.
Các trường ĐH có thể tăng cường những phương pháp đào tạo như học tập dựa trên dự án (project-based learning) hoặc học tập dựa trên vấn đề (problem-based learning), qua đó buộc SV phải chủ động tư duy, nghiên cứu và sáng tạo trong quá trình học tập để phát triển năng lực người học
ảnh: Ngọc Long
TRANG BỊ CHO SV HIỂU BIẾT VỀ AI
Một trong các mục tiêu của ĐH Oregon State là hỗ trợ càng nhiều người học và GV hiểu rõ AI càng tốt.
Cụ thể, TS Jayathi Y.Murthy cho biết nhà trường đang mở các chương trình cấp chứng chỉ (certificate) hay chứng chỉ vi mô (micro-credentials) về AI, đào tạo cả trực tiếp, trực tuyến tùy nhu cầu người học. Tuy nhiên với việc ứng dụng AI trong lớp học, ĐH này tỏ ra thận trọng hơn khi trao quyền tự chủ cho GV, cho phép thầy cô quyết định xem SV có được dùng AI trong lớp hay không.
"Chúng ta vẫn đang học cách tận dụng công cụ này một cách tốt nhất, và sẽ tới giai đoạn các trường ĐH tìm ra cách dùng AI hợp lý", TS Murthy chia sẻ với Thanh Niên.
Bà Murthy cũng bộc bạch rằng học ĐH không chỉ là đi tìm dữ kiện và kiến thức - điều mà các công cụ AI tạo sinh như ChatGPT có thể làm được. Điều mà trường ĐH thực sự làm là dạy kiến thức nền tảng và rèn tư duy phản biện, cùng với đó là xây dựng khả năng làm việc sáng tạo với tri thức. "Phải có kiến thức chuyên sâu và kinh nghiệm thực tiễn, chúng ta mới có thể thúc đẩy nhân loại tiến về phía trước", bà nói.
Từ phía các trường VN, thạc sĩ Hoàng Thanh Tú cho rằng việc trang bị cho SV hiểu biết về AI cũng rất quan trọng. Không chỉ dừng lại ở việc biết sử dụng công cụ, SV cần hiểu cách AI vận hành, những giới hạn của công nghệ này cũng như các vấn đề đạo đức trong sử dụng thông tin. "Khi có nhận thức đầy đủ, người học sẽ sử dụng AI một cách chủ động và có trách nhiệm hơn trong học tập cũng như công việc sau này", thạc sĩ Tú chia sẻ.
Là SV ngành tiếp thị kỹ thuật số Trường ĐH RMIT VN, Lâm Vĩnh Hồng cũng có nhiều lo lắng AI sẽ làm giảm cơ hội việc làm. Song, Hồng cũng coi đây là cơ hội để phát triển bản thân theo hướng đa nhiệm, thay vì chỉ bám trụ vào một ngành hay một kỹ năng.
Ngoài ra, Hồng cũng kỳ vọng nhà trường tiếp tục củng cố kiến thức nền tảng cho SV nhằm giúp các bạn tránh lệ thuộc và có khả năng phản biện trước AI. Song song đó, SV cần được trao quyền dùng AI trong khuôn phép, cũng như được giáo dục về đạo đức AI và những kỹ năng mềm, như kỹ năng tương tác cá nhân (interpersonal skills), kỹ năng học - từ học điều mới, tới gạt bỏ điều đã học (unlearn) để học lại (relearn)...
Trần Quốc Khánh, SV ngành công nghệ thông tin Trường ĐH Hùng Vương (TP.HCM), thì kỳ vọng nhà trường sẽ bổ sung nhiều kiến thức về AI trong chương trình đào tạo, như thêm khóa học vận dụng AI vào công việc, chia sẻ về việc phát triển phần mềm có sự hỗ trợ của AI, chú trọng tư duy giải quyết vấn đề.
Hai hướng ưu tiên trong đào tạo ĐH
Dưới góc độ nhà tuyển dụng, bà Võ Thị Bích Thủy, Giám đốc dịch vụ tuyển dụng nhân sự cấp cao miền Nam, Manpower VN (ManpowerGroup), cho rằng để đào tạo nguồn nhân lực phù hợp với nhu cầu thị trường trong bối cảnh thay đổi nhanh hiện nay, các cơ sở đào tạo cần có những điều chỉnh mang tính hệ thống và đi vào thực chất. Quan trọng là cần lấy người học là trung tâm của quá trình đào tạo, đồng thời đảm bảo chương trình đào tạo gắn liền với thực tế thị trường.
Đại diện Manpower VN cho rằng có 2 hướng ưu tiên quan trọng. Thứ nhất là thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Hợp tác chặt chẽ hơn với doanh nghiệp để cập nhật nhu cầu kỹ năng, các tiêu chuẩn nghề nghiệp mới, và yêu cầu về công nghệ. Phối hợp với doanh nghiệp để xây dựng, điều chỉnh chương trình học theo hướng tập trung vào kỹ năng nền tảng kết hợp kỹ năng chuyên ngành cụ thể để SV dễ dàng thích nghi khi gia nhập thị trường.
Thứ hai là đầu tư đúng mức cho hướng nghiệp. Công tác hướng nghiệp nên bắt đầu từ rất sớm, ngay từ những cấp học đầu, để học sinh có đủ thời gian trải nghiệm, khám phá sở thích và năng lực của bản thân theo từng giai đoạn phát triển.
