Từ Adam Smith…
Giải thưởng sách quốc gia 2026 đã cho thấy ghi nhận cố gắng đưa sách kinh tế kinh điển đến với người đọc VN.
Cuốn Tinh hoa kinh tế học, tác giả Paul Krugman và Robin Wells, người dịch Nguyễn Trường Phú và Hồ Quốc Tuấn được NXB Tổng hợp TP.HCM và Viện Quản lý PACE ấn hành. Paul Krugman là chủ nhân duy nhất của giải Nobel kinh tế học năm 2008. Cùng với cộng sự Robin Wells, ông đã viết Tinh hoa kinh tế học với nhiều câu chuyện dưới dạng mô hình kinh tế, về cách vận hành kinh tế của thế giới. Cuốn sách dịch này nhận giải C giải thưởng sách quốc gia năm nay.
Cùng lúc, một giải C khác của giải thưởng sách quốc gia 2026 là Cuộc chiến vi mạch (Cuộc tranh đoạt công nghệ quyền lực nhất thế giới) của Chris Miller do Kim Luyến dịch (NXB Thế giới và Công ty Nhã Nam ấn hành). Cuốn sách đã được tái bản tới 3 lần chỉ trong vòng nửa năm ra mắt. Cho dù cuốn sách được xếp vào tủ sách công nghệ, sự liên ngành cũng đã khiến nó còn là một cuốn sách kinh tế với nhiều câu chuyện địa chính trị.
Cuốn sách Cuộc chiến vi mạch (Cuộc tranh đoạt công nghệ quyền lực nhất thế giới)
Ảnh: NXB
Hai giải thưởng này cũng được đặt trên nền của nhiều cuốn sách kinh tế nổi tiếng được dịch thời gian gần đây. Trong số này có cuốn Chính sách tiền tệ thế kỷ 21 của Ben S.Bernanke do TS kinh tế Vũ Hoàng Linh dịch. "Một tin vui là cuốn Chính sách tiền tệ thế kỷ 21 của Bernanke đã được tái bản lần thứ 2 chỉ sau hơn 1 tháng phát hành. Tổng lượng phát hành tới nay là 5.000 cuốn, một con số cao bất ngờ với dòng sách có tính chuyên môn khá sâu như vậy (cho dù được viết cho độc giả đại chúng)", ông Linh chia sẻ hồi năm 2024 khi cuốn sách chào đời. Chỉ sau đó 1 tháng, cuốn sách của nhà kinh tế từng được Nobel cũng là cựu Chủ tịch Fed (Cục Dự trữ liên bang Mỹ) này được tái bản lần thứ 3.
Độc giả đại chúng dường như đã đọc sách kinh tế nhiều hơn. Bản thân sách kinh tế cũng được dịch thêm, trong đó có những cuốn kinh điển và vì vậy có sách của Adam Smith. Trong số này, cuốn Sự thịnh vượng của các quốc gia thậm chí còn được dịch nhiều bản. Phiên bản của NXB Thế giới và Công ty Nhã Nam do Tạ Ngọc Thạch và Phạm Thị Ngọc Trâm dịch, TS Vũ Hoàng Linh hiệu đính. Phiên bản của NXB Thế giới và Công ty Omega do Nguyễn Hoàng Giang, Phan Thị Thanh Huyền, Minh An dịch với lời giới thiệu của TS kinh tế Vũ Thành Tự Anh. Cả hai phiên bản đều bìa cứng, cho thấy sự "trọng vọng" với cuốn sách được coi là nghiên cứu nền tảng trong lịch sử kinh tế, cũng như là cuốn sách nền tảng của kinh tế học hiện đại.
… Đến sách kinh tế "thuần Việt"
Khéo khôn với tiền là cuốn sách được "đúp" giải của giải thưởng Sách quốc gia 2026. Tác phẩm này đồng thời được giải B và giải thưởng cuốn sách được nhiều người yêu thích nhất với hơn 30.000 bản sách bán hết sau 1 năm xuất bản, rồi lại tiếp tục được tái bản nhiều lần. Bên cạnh những tác phẩm kinh tế kinh điển đều là từ dịch thuật thì đây là cuốn sách kinh tế "thuần Việt". Có thể nói, đây là cuốn truyện tranh thường thức độc đáo, sáng tạo về tài chính, ngân hàng đầu tiên của VN. Theo họa sĩ minh họa Thăng Fly, bản thảo cuốn sách tranh này được chỉnh sửa liên tục do các thông tin về lạm phát hay bitcoin thay đổi thường xuyên. Cuốn truyện 300 trang này vì thế đã "ngốn" hàng ngàn bản vẽ.
Cuốn Sự thịnh vượng của các quốc gia có nhiều bản dịch
ẢNH: NXB
Đặc biệt, tác giả Lê Thị Thúy Sen sử dụng rất nhiều thông tin "thuần Việt" bên cạnh các khái niệm kinh tế như tiền, nội ngoại tệ, tỷ giá, lạm phát… như câu chuyện về kiến trúc nhà ngân hàng quốc gia, những hình vẽ in trên tiền Việt. Bên cạnh đó, có khoảng 80 câu ca dao, tục ngữ, thành ngữ VN được đưa vào sách như chiếc cầu để ca dao tục ngữ "kinh tế" tiếp tục chảy trong đời sống. Về tiền tiết kiệm, bà Sen sử dụng câu: "Tiết kiệm sẵn có đồng tiền, để khi túng thiếu không phiền lụy ai", "Khéo ăn thì no, khéo co thì ấm". Về tiền bạc có câu: "Đồng tiền liền khúc ruột", "Tiền nào của nấy". Về bảo hiểm có câu "Làm khi lành, để dành khi đau". Về đầu tư: "Trông giỏ bỏ thóc", "Chọn mặt gửi vàng", "Tiền trong nhà tiền chửa, tiền ra cửa tiền đẻ"…
Một cuốn sách khác được giải Sách quốc gia năm nay lại có sự "thuần Việt" theo một cách khác. Đó là cuốn sách được giải B - Chiến trường bán dẫn: Cạnh tranh chiến lược và tự chủ đổi mới sáng tạo của Trung Quốc thế kỷ 21 của Phạm Sỹ Thành, Nguyễn Tuệ Anh. Tác giả TS Phạm Sỹ Thành hiện là Giám đốc Trung tâm nghiên cứu kinh tế và chiến lược Trung Quốc (CESS), còn TS Nguyễn Tuệ Anh là chuyên gia nghiên cứu cao cấp về chính sách công tại Anh. Cuốn sách là góc nhìn của hai người Việt về ngành bán dẫn cũng như sự vẽ lại của bản đồ ngành này. Cuốn sách có cái nhìn theo dòng lịch sử về sự thống trị của Mỹ, việc nắm sở hữu trí tuệ mạnh mẽ của Mỹ và châu Âu cũng như khả năng cải thiện công nghệ của Trung Quốc. Họ cũng đặt câu hỏi liệu VN có tận dụng được cơ hội trong giai đoạn mới.
PGS-TS Trần Đức Cường, Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử VN, Trưởng tiểu ban sách chính trị, kinh tế, khoa học xã hội và nhân văn, đánh giá cao xu hướng xuất bản sách kinh tế hiện nay. Theo ông, sách kinh tế chia thành 2 xu hướng rõ ràng; một là các cuốn kinh điển về lý luận kinh tế, hai là các tác phẩm gần với thực tế VN. "Xu hướng sách kinh tế như vậy rất đáng hoan nghênh, và trên nền hơn 200 cuốn sách dự giải ở mảng sách kinh tế, chính trị, khoa học xã hội và nhân văn, những cuốn sách kinh tế đều có sự thu hút. Nó cũng cho thấy xu hướng của thị trường khi nhiều cuốn bán chạy, được bạn đọc yêu mến", PGS-TS Cường nói.
