Rủi ro cho nguồn nước uống
Trong phân tích gửi đến Thanh Niên, Eurasia Group (Mỹ), đơn vị tư vấn và nghiên cứu rủi ro chính trị hàng đầu thế giới, cảnh báo nguồn nước uống ở khu vực vùng Vịnh có thể bị đe dọa nghiêm trọng do tình hình chiến sự Iran.
Một cơ sở chế biến dầu của UAE bị tấn công vào ngày 4.3
Ảnh: Reuters
Nhiều năm qua, nước uống là một mặt hàng khan hiếm ở khu vực này do khí hậu khô hạn và lượng mưa thấp. Vì thế, phần lớn các quốc gia vùng Vịnh phụ thuộc vào các nhà máy khử muối: khoảng 42% nước uống ở UAE đến từ nước biển khử muối, tỷ lệ này ở Ả Rập Xê Út là 70%, Oman, Qatar và Kuwait thì tỷ lệ này gần 90%. Tỷ lệ nước biển khử muối cũng chiếm khoảng 50% nguồn cung nước sạch cho Israel. Tuy nhiên, mức độ của Iran về phần này chỉ từ khoảng 1 - 3% trong tổng lượng nước uống cả nước.
Giữa bối cảnh đó, các cuộc tấn công vào các nhà máy khử mặn của khu vực, giúp biến nước biển thành nước uống, dẫn đến nguy cơ mở ra một mặt trận mới. Đến nay, ít nhất 2 nhà máy khử muối cho nước đã bị hư hại trong cuộc xung đột. Trong đó, Bahrain hồi tuần trước thông báo một nhà máy khử muối cho nước của quốc gia này đã hư hại do bị tấn công bởi 1 máy bay không người lái (UAV) của Iran. Tehran phủ nhận trách nhiệm và đổ lỗi cho Mỹ về cuộc tấn công vào một cơ sở trên đảo Qeshm làm gián đoạn nguồn cung cấp nước cho 30 ngôi làng. Tất nhiên, Washington cũng bác bỏ cáo buộc của Tehran.
Bên cạnh đó, các cuộc tấn công vừa qua do Iran thực hiện nhằm vào cảng Jebel Ali của Dubai (UAE) xảy ra cách một trong những nhà máy khử mặn lớn nhất thế giới chỉ 12 dặm. Điều này cho thấy các cơ sở hạ tầng dân sinh quan trọng có thể trở thành mục tiêu tấn công.
Về mặt lý thuyết, luật pháp quốc tế cấm các bên nhắm vào cơ sở hạ tầng dân sự quan trọng đối với sự sống còn của người dân, bao gồm cả các cơ sở cung cấp nước. Nhưng thực tế đã có không ít tiền lệ vi phạm.
Nhiều thứ bị đe dọa
Tình hình chiến sự đang khiến cho eo biển Hormuz ngưng trệ còn ảnh hưởng nguồn cung thực phẩm cho nhiều quốc gia trong khu vực. Các nước vùng Vịnh như Qatar, Ả Rập Xê Út và UAE nhập khẩu khoảng 80% lương thực, nên nếu tuyến hàng hải qua Hormuz bị đình trệ cũng gây ảnh hưởng nghiêm trọng. Tất nhiên, việc vận chuyển thực phẩm có thể được thực hiện bằng đường hàng không và đường bộ, nhưng điều đó khiến chi phí tăng cao, dẫn đến giá cả tăng làm tăng lạm phát.
Không những vậy, theo American Farm Bureau Federation (AFBF) - đơn vị vận động hành lang cho lợi ích nông nghiệp lớn nhất của Mỹ, khoảng 30% nguồn cung cấp heli và phân bón toàn cầu đi qua Hormuz. Khoảng 50% nguồn cung cấp urê và khoảng 30% nguồn cung amoniac toàn cầu chạy qua eo biển Hormuz.
Nên sự ngừng trệ ở eo biển Hormuz đã ảnh hưởng nghiêm trọng các nguyên vật liệu vừa nêu. Cụ thể, giá urê đã tăng 30% sau 2 tuần Mỹ tấn công Iran. Cùng giai đoạn, giá khí heli giao ngay đã tăng gấp đôi. Nguyên nhân là vì công ty năng lượng nhà nước Qatar đã ngừng sản xuất khí đốt tự nhiên hóa lỏng chỉ vài ngày sau khi bùng nổ chiến sự, và dự kiến sẽ phải mất nhiều tháng để công ty này hoạt động lại. Heli được sinh ra như một phần phụ trong quá trình chế biến khí tự nhiên hóa lỏng. Qatar là nhà sản xuất heli lớn thứ 2 thế giới, chiếm khoảng 34% sản lượng toàn cầu (xếp thứ 2 sau Mỹ - chiếm khoảng 43,7% sản lượng toàn cầu).
Các nhà sản xuất chất bán dẫn phụ thuộc rất nhiều vào heli, vốn được dùng để ngăn chặn một số phản ứng hóa học trong sản xuất. Heli cũng cần trong quá trình hoạt động của nhiều loại máy móc, lĩnh vực hàn cũng phụ thuộc nhiều vào heli. Cho nên, sự gián đoạn hoặc tăng giá nguồn heli dẫn đến việc sản xuất chất bán dẫn gây ảnh hưởng thị trường toàn cầu từ máy tính đến điện thoại thông minh, ô tô đến thiết bị y tế. Đặc biệt, heli được xem là rất khó lưu trữ và quá trình cung cấp trở lại có thể phải mất nhiều tháng kể từ khi Qatar nối lại việc chế biến khí tự nhiên hóa lỏng.
Chính vì thế, thiệt hại kinh tế do chiến sự Iran gây ra ngày càng khó lường.
