Có độ trễ nhưng không thể chậm trễ
Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN-MT) vừa ban hành Thông tư quy định Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải đối với xe mô tô, xe gắn máy tham gia giao thông đường bộ, chính thức có hiệu lực từ ngày 30.6.
Từ 1.7.2027 xe máy tại Hà Nội, TP.HCM sẽ phải kiểm định khí thải
ẢNH: NGỌC THẮNG
Theo quy định, lộ trình áp dụng tiêu chuẩn khí thải sẽ được thực hiện theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ. Quy chuẩn mới đưa ra 4 mức giới hạn tối đa cho phép đối với 2 thông số chính trong khí thải là Hydrocacbon (HC) và Cacbon Monoxit (CO). Cụ thể, nồng độ CO tối đa được phép sẽ giảm dần từ 4,5% ở mức 1 xuống còn 2% ở mức 4. Đối với HC, giới hạn đối với động cơ 4 kỳ được siết chặt từ 1.500 ppm xuống còn 1.000 ppm, trong khi động cơ 2 kỳ giảm mạnh từ 10.000 ppm xuống còn 2.000 ppm.
Mặc dù Thông tư có hiệu lực từ 30.6 nhưng theo đề xuất mới nhất của Bộ NN-MT, xe máy tại Hà Nội và TP.HCM tới tháng 7.2027 mới phải kiểm định khí thải. Đến năm 2028, tất cả xe máy tại 2 thành phố này phải tuân thủ mức 2, với nồng độ khí CO tối đa ở mức 4,5%, còn HC với động cơ 4 kỳ ở mức 1.200 phần triệu (ppm). Các thành phố khác là Hải Phòng, Đà Nẵng, Cần Thơ và Huế sẽ kiểm định khí thải xe máy từ tháng 7.2028.
Đặc biệt, để tránh tình trạng quá tải tại các cơ sở đăng kiểm, Cục Đăng kiểm Việt Nam đã kiến nghị xây dựng lộ trình kiểm định khí thải theo từng giai đoạn. Theo đó, tại Hà Nội và TP.HCM, giai đoạn đầu trong khoảng 1,5 năm sẽ tập trung kiểm định các xe sản xuất trước năm 2008 đây là nhóm phương tiện có mức phát thải cao. Giai đoạn 2 kéo dài khoảng 2 năm tiếp theo mở rộng sang các xe sản xuất trước năm 2017. Sau khoảng 3,5 năm, mới triển khai kiểm định toàn bộ xe đang hoạt động. Đối với các địa phương còn lại, giai đoạn đầu sẽ tập trung vào xe sản xuất trước năm 2017, sau đó mới mở rộng sang toàn bộ phương tiện theo lộ trình phù hợp.
TS Hoàng Dương Tùng, Chủ tịch Mạng lưới không khí sạch VN - nguyên Phó tổng cục trưởng Tổng cục Môi trường, đánh giá lộ trình mà Bộ NN-MT cũng như Cục Đăng kiểm đề xuất là phù hợp với tình hình thực tế tại Việt Nam. Xe máy chiếm tỷ lệ lớn, mức độ tăng trưởng nhanh và gắn với các đối tượng lao động thu nhập trung bình - thấp nên các chính sách sẽ có mức độ tác động nhạy cảm. Người dân e ngại giá cả, e ngại thủ tục phức tạp, lo tốn thời gian khi so sánh với việc kiểm định ô tô.
Vì thế, có độ trễ áp dụng quy chuẩn là cần thiết để tất cả các cơ quan chuyên môn chuẩn bị kỹ lưỡng từ biện pháp nhận diện thế nào, kiểm soát ra sao, dán tem, dán nhãn xe kiểm định; đầu tư trang thiết bị, tích hợp dữ liệu, thiết bị đo quan trắc chất lượng môi trường trước và sau khi triển khai chính sách mới cho tới việc xây dựng biện pháp chế tài xử phạt khi xe vi phạm… Cùng với đó, người dân cũng phải được chuẩn bị tâm lý, tìm hiểu và trang bị đầy đủ kiến thức về thủ tục đăng kiểm, đối tượng đăng kiểm…
"Việc áp dụng quy chuẩn khí thải đối với xe máy đang lưu hành là một chính sách đúng đắn, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững và bảo vệ sức khỏe cộng đồng nên không thể cứ bàn lùi được nữa. Chỉ cho phép có độ trễ chứ không thể mãi chậm trễ. Thực tế, việc kiểm soát khí thải xe máy đã được đề cập từ rất nhiều năm trước và đã được thí điểm tại Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng. Đây cũng được coi là bước đệm để các địa phương lấy số liệu, chuẩn bị cơ sở, thiết bị, xây dựng phương án và mức chi phí… Do đó, giai đoạn đầu triển khai tại các địa phương này sẽ rất thuận lợi. Những tỉnh, thành khác cũng sẽ có thời gian để nghiên cứu bài học đi trước, rút kinh nghiệm để áp dụng phù hợp với địa phương, nhưng vẫn có thể xin áp dụng sớm nếu nhận thấy nhu cầu cấp bách và đã chuẩn bị sẵn sàng", TS Hoàng Dương Tùng nhận xét.
Lợi ích về môi trường và sức khỏe người dân là quan trọng nhất
Kết quả nghiên cứu của Viện Môi trường - Tài nguyên, ĐH Quốc gia TP.HCM, xe máy chiếm khoảng 29% nguồn phát thải NO, 90% CO, 65,4% NMVOC; 37,7% nguồn phát thải bụi; 31% nguồn phát thải bụi siêu mịn. Nếu thực hiện kiểm soát khí thải xe máy như đề án TP.HCM đã nghiên cứu trước đây thì mức giảm sẽ là 56.403 tấn CO/năm (13,1%) và 4.808 tấn HC/năm (13,8%), tương đương giảm tới 30% tình trạng ô nhiễm không khí.
Th.S Đinh Trọng Khang, Phó giám đốc Viện chuyên ngành Môi trường - Viện Khoa học công nghệ GTVT, chỉ rõ: nguyên nhân phát thải lớn từ xe máy ở nước ta là do việc kiểm soát khí thải xe sản xuất mới, nhập khẩu chỉ bắt đầu được thực hiện từ 2007 tương đương tiêu chuẩn Euro 2, chậm sau các nước trong khu vực từ 15 - 20 năm.
Do đó, phần lớn xe máy được đưa vào sử dụng từ trước tới nay ở nước ta có kết cấu, công nghệ lạc hậu với chủ yếu là sử dụng bộ chế hòa khí và thiếu các hệ thống kiểm soát, xử lý khí thải trên xe như hệ thống phun không khí thứ cấp, hệ thống phun xăng điện tử, hệ thống thu giữ hơi xăng, bộ chuyển đổi xúc tác… Quan trọng hơn là xe máy đang lưu hành ngoài việc phải đăng ký thì không chịu sự kiểm soát nào nên không được bảo dưỡng định kỳ, sửa chữa tốt trong sử dụng.
Hiện nay, ngoài lần đầu đăng ký và cấp biển số, xe máy không chịu bất kỳ hình thức kiểm soát nào dù cũ nát, mất an toàn hay gây ô nhiễm
ẢNH: NHẬT THỊNH
Mặt khác, bảo dưỡng, sửa chữa có tác dụng lớn làm giảm phát thải lượng phát thải, tăng tuổi thọ và hiệu quả sử dụng trong khi chi phí cho bảo dưỡng không cao và được bù lại do tiết kiệm tiêu hao nhiên liệu. Tuy vậy, hiện nay việc bảo dưỡng, sửa chữa không gắn liền với kiểm tra khí thải để có những điều chỉnh cần thiết. Người dân cũng không thực sự biết họ đang sử dụng xe máy có gây ô nhiễm hay không, người thợ sửa chữa cũng không biết chính xác việc sửa chữa đem lại hiệu quả đến đâu mà chỉ dựa vào kinh nghiệm.
"Khi thực hiện kiểm soát khí thải, áp dụng các quy định pháp lý thì chắc chắn sẽ gây ảnh hưởng. Người dân có thể phải mất thêm thời gian, thêm thủ tục, chi phí. Ở các quốc gia khác, thời gian đầu khi thực thi chính sách này cũng vấp phải phản ứng của dư luận. Tuy nhiên, lợi ích về mặt môi trường và đặc biệt là sức khỏe của người dân mà chính sách này mang lại là quan trọng nhất. Ngoài ra, thực hiện kiểm soát khí thải xe máy còn giúp giảm tiêu thụ nhiên liệu, giảm phát thải khí nhà kính theo cam kết của Chính phủ với các tổ chức quốc tế", Th.S Đinh Trọng Khang phân tích.
