Mong thủ tục đơn giản hơn

Hôm qua 7.1, khảo sát của PV Thanh Niên tại TP.HCM cho thấy nhiều hộ kinh doanh (HKD) đang tìm hiểu và tải các biểu mẫu để in ra, ghi chép lại nhưng vẫn hết sức lúng túng, chật vật. Bà Phạm Diệu Liên, một HKD hàng thời trang tại P.Bảy Hiền, thừa nhận đã chăm chú đọc nhưng "rối hết não" bởi chưa rõ loại hình kinh doanh của mình phù hợp hay sử dụng bao nhiêu mẫu sổ kế toán. "Doanh thu của tôi trên 500 triệu đồng/năm, thuộc diện đóng thuế thu nhập cá nhân (TNCN). Nếu áp dụng tính thuế theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu thì dùng loại sổ nào, nếu đóng thuế theo lợi nhuận, tức là doanh thu trừ đi chi phí, thì sẽ ghi chép theo loại sổ nào?", bà hỏi một lèo và thừa nhận "đã kỳ vọng một hướng dẫn nào đó của ngành thuế đơn giản, dễ hiểu hơn, chứ không phải phức tạp thế này. Thế nên tuy quan tâm rất sớm nhưng đến chiều vẫn còn phân vân, khó hiểu và khó quyết".

Tương tự, bà Cẩm Tú, chủ một HKD hàng tạp hóa trên đường Lạc Long Quân (P.Tân Hòa), cho biết đã xem quy định mới tại Thông tư 152. Bước đầu, nhìn qua bà thấy cũng dễ, chỉ ghi vào giá mua bao nhiêu, giá bán bao nhiêu; nhưng tiệm tạp hóa bán từ 3.000 đồng đá viên, cho đến chai nước lọc, chai nước tương… bán lắt nhắt cả ngày. "Vậy luôn kè kè quyển sổ để ghi toàn bộ hay sao? Ghi hết cũng được, nhưng tôi nghĩ sẽ bị sót, rất khó nhớ. Chờ cuối ngày ghi lại thì chắc chắn cũng bị sót. Ngày xưa xác định tiệm tạp hóa là tài sản của mình, nhập về bán thôi. Nay ghi chép từng hộp sữa, gói mì tôm, cảm giác như tài sản của mình mà không phải của mình, cứ luôn nơm nớp lo ghi sót, bị phạt hay bị gì. Nói chung vì bán ở nhà duy trì cửa tiệm, chứ cách ghi chép từng món trong cửa hàng tạp hóa thế này rất khổ", bà Tú bộc bạch.

ẢNH: NGỌC DƯƠNG

Trên các diễn đàn kế toán HKD, chủ đề ghi sổ doanh thu, hàng tồn, chi phí… liên quan Thông tư 152 càng rôm rả hơn. Bà Thanh Tuyền, một HKD cửa hàng tạp hóa lớn tại P.Bình Dương, thắc mắc: Nếu lựa chọn đóng thuế theo doanh thu thì có cần ghi sổ hàng hóa đầu vào, đầu ra không, có cần xuất nhập hàng tồn kho không? Ngay lập tức, một ý kiến khác cho rằng việc kê khai hàng hóa đầu vào, đầu ra trên sổ giấy này là cần thiết để nếu có kiểm tra, cơ quan quản lý biết xác định nguồn gốc hàng hóa đó theo hóa đơn mua bán.

Ngoài ra, một số hộ cũng bày tỏ thắc mắc, lâu nay hướng dẫn chế độ kế toán cho các hộ, cá nhân kinh doanh áp dụng theo Thông tư 88, với 7 sổ. Vậy Thông tư 152 chỉ với 4 loại sổ ghi chép này thì có phải thay thế hoàn toàn Thông tư 88 về ghi chép kế toán hay không?… Trong khi đó, nhiều HKD cũng cho hay để tránh sai sót, chắc họ sẽ đi thuê dịch vụ kê khai kế toán. Chị Nguyễn Thị Hà, một HKD tại P.Diên Hồng, cho biết là tiệm may đo thì trước đây chị nộp thuế khoán 820.000 đồng/tháng; đồng thời chị có thuê một phần mềm xuất hóa đơn với chữ ký điện tử khi khách hàng cần. Nhưng với quy định mới từ năm nay thì chị chưa biết có ghi chép được sổ sách hay không, bởi "nhức đầu" hơn cả tính toán lời lỗ. Vì vậy dù không thuộc diện nộp thuế vì doanh thu dưới 500 triệu đồng/năm nên có thể chị sẽ tìm hiểu để thuê dịch vụ kê khai, chi phí này xem như ngang với đóng thuế khoán trước kia…

ẢNH: NHẬT THỊNH

Cá nhân hoặc cha mẹ, vợ chồng đều được làm kế toán

Thông tư 152 cũng quy định người đại diện HKD, cá nhân kinh doanh tự ghi chép sổ sách kế toán hoặc thuê dịch vụ làm kế toán. Người đại diện HKD, cá nhân kinh doanh có thể bố trí cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, vợ, chồng, con đẻ, con nuôi, anh, chị, em ruột của mình làm kế toán hoặc bố trí người làm quản lý, điều hành, thủ kho, thủ quỹ, người được giao nhiệm vụ thường xuyên mua, bán tài sản kiêm nhiệm làm kế toán.

Quy định này hoàn toàn khác biệt với hoạt động kế toán của doanh nghiệp (DN). Theo luật sư Trần Xoa, Giám đốc Công ty luật Minh Đăng Quang, luật Kế toán quy định cha mẹ, vợ chồng, con hay anh chị em của người đại diện theo pháp luật, của giám đốc, tổng giám đốc và của cấp phó người đứng đầu, phó giám đốc, phó tổng giám đốc phụ trách công tác tài chính - kế toán, kế toán trưởng trong cùng một đơn vị kế toán… không được làm kế toán cho chính DN này nhằm tránh câu chuyện thông đồng, làm gian dối sổ sách kế toán. 

Thế nhưng với HKD, do đặc điểm ít người, có khi chỉ là 1 người nên có thể làm hết mọi việc và tự chịu trách nhiệm vì tiền của chính họ. Vì vậy, quy định này có thể xem là chính sách hỗ trợ cho họ. Nhưng ông Xoa lưu ý, HKD hay cá nhân kinh doanh nếu không biết nghiệp vụ kế toán thì rất khó để thực hiện sổ sách đúng quy định. Ví dụ, đối với HKD thuộc đối tượng không chịu thuế GTGT, không phải nộp thuế TNCN (tương ứng hộ có doanh thu từ 500 triệu đồng/năm trở xuống), Thông tư 152 quy định sổ doanh thu bán hàng hóa, dịch vụ chỉ với 3 cột gồm ngày tháng, diễn giải và số tiền. Dù vậy trong phần nội dung diễn giải thì HKD sẽ phải kê khai như thế nào thì không được hướng dẫn chi tiết. Chẳng hạn với một người bán tạp hóa sẽ có vài trăm mặt hàng khác nhau, thì họ có bắt buộc phải ghi từng buổi, từng ngày là bán 1 kg đường tương ứng số tiền; 0,5 kg muối tương ứng số tiền; 1 chai tương ớt tương ứng số tiền… hay trong ngày chỉ cần ghi bán tương, đường, muối… và tương ứng tổng số tiền? 

"Có những món hàng giá trị rất nhỏ từ 2.000 đồng, 5.000 đồng đến 10.000 đồng, thường bán rất nhanh, tính tiền thối cũng chỉ trong tích tắc. Mỗi khi bán xong thì họ phải ghi sổ vì nếu dồn lại cũng sẽ không nhớ được. Mà làm vậy thì sẽ ảnh hưởng đến thời gian, năng suất bán hàng của HKD", ông Xoa phân tích và nhấn mạnh: Các hộ, cá nhân kinh doanh thuộc trường hợp phải nộp thuế thì không thể nào ghi chép sổ sách thủ công và nếu không biết kế toán thì cũng không làm được. Việc này phải sử dụng qua phần mềm để kê khai và cũng phải là người có kiến thức về kế toán mới ghi chép đầu vào, đầu ra chính xác.

ẢNH: NGỌC DƯƠNG

Đồng quan điểm, chuyên gia về thuế, luật sư Nguyễn Đức Nghĩa cũng cho rằng các sổ kế toán dành cho HKD, cá nhân kinh doanh thuộc đối tượng nộp thuế cũng phải liệt kê chi tiết từ doanh thu hàng hóa đến chi phí hợp lý như chi phí nguyên liệu, vật liệu; chi phí tiền lương, tiền công, phụ cấp, bảo hiểm bắt buộc; chi phí dịch vụ mua ngoài như điện, nước, vận chuyển. Hay với sổ chi tiết vật liệu, dụng cụ, sản phẩm, hàng hóa thì phải ghi số dư đầu kỳ, đơn giá, nhập xuất, hàng tồn, số dư cuối kỳ… Những nội dung này tương tự chế độ kế toán đối với DN. Vì vậy chỉ có người làm kế toán chuyên nghiệp mới thực hiện đầy đủ, không sai sót. Chính vì vậy HKD không thể thực hiện thủ công mà phải mua phần mềm kế toán để thực hiện, nhưng không phải cá nhân nào cũng biết kê khai chính xác. "Thậm chí những người có học nghiệp vụ kế toán nhưng ra trường cũng không thể làm được việc ngay mà còn phải qua một thời gian để quen với nghiệp vụ, nắm được thông tin hàng hóa dịch vụ của từng đơn vị khác nhau. Nên việc HKD bị "rối", không thể tự làm sổ sách kế toán là điều dễ hiểu", vị này nhận xét.

Chứng từ kế toán quy định đơn giản hơn

Số liệu ước tính của Bộ Tài chính, cả nước có khoảng 2,3 triệu HKD sẽ không phải nộp thuế (doanh thu từ 500 triệu đồng/năm trở xuống), chiếm gần 90% tổng số HKD hiện nay. Các hộ này cũng phải bắt buộc thực hiện kê khai sổ doanh thu bán hàng hóa, dịch vụ như Thông tư 152 quy định. Luật sư Trần Xoa khẳng định, rất nhiều HKD vẫn đang bối rối để thực hiện chế độ kế toán, nhất là nội dung diễn giải chi tiết hàng hóa dịch vụ bán ra hàng ngày. Ông đề xuất Bộ Tài chính nên có thêm hướng dẫn cho HKD, cá nhân kinh doanh thuộc nhóm không phải nộp thuế và cho phép liệt kê đơn giản như hàng hóa bán ra trong ngày với số tiền tương ứng mà không phải liệt kê chi tiết từng món hàng. "Hộ, cá nhân kinh doanh nào có đủ nhân sự để liệt kê chi tiết nhằm dễ quản lý, tính toán hiệu quả kinh doanh thì càng tốt nhưng điều này là không bắt buộc. Song song đó vẫn cần tiếp tục đẩy mạnh công tác hướng dẫn của cán bộ thuế đối với HKD, nếu hộ kê khai còn sai sót thì nên chỉ dẫn thêm…", ông Xoa đề nghị.

ẢNH: NHẬT THỊNH

Theo ông Nguyễn Đức Nghĩa, về chính sách thì đã có quy định nhà nước cung cấp miễn phí phần mềm kế toán có tính năng đảm bảo tích hợp được với phần mềm hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền và dịch vụ chữ ký số. Điều này cần được triển khai quyết liệt và sâu rộng đến lực lượng HKD. Đồng thời cơ quan thuế, đại lý thuế phải hỗ trợ thường xuyên, tư vấn hướng dẫn cho HKD thực hiện sổ sách kế toán theo quy định. Bởi các hộ nếu đã ghi sai đầu vào thì sau đó đầu ra sẽ bị sai và cũng khó chỉnh sửa vì không biết sai chỗ nào hay vì sao bị sai. Đặc biệt là với những người không có nghiệp vụ kế toán thì nhìn vào phần mềm cũng sẽ không thể ghi nhớ ngay các bước kê khai chi tiết nên cũng phải được thực tập một thời gian. "HKD nếu có điều kiện thì bổ túc thêm về kế toán cơ bản (cho con, cháu hỗ trợ) và phải sắm thiết bị phục vụ kê khai như máy tính, máy in kết nối điện thoại di động. Bởi chỉ có kê khai và lưu trữ bằng chứng từ điện tử thì mới dễ quản lý, thống kê hay chỉnh sửa khi cần thiết", ông Nghĩa khuyên.

Bà Đinh Thị Huyền, Giám đốc Công ty CP tư vấn thuế Savitax, cũng cho rằng về nguyên tắc, Thông tư 152 vẫn giữ quy định kế toán đối với HKD nhưng các quy định tương đối dễ hơn kế toán DN nhiều vì không có khoản mục "Nợ - Có". Với các hộ có doanh thu dưới 500 triệu đồng/năm, việc ghi sổ còn đơn giản hơn nữa. Tuy nhiên, cái khó cho HKD là phải ghi chép để tự xác định thuế. Thế nên, việc ghi chép cũng cần chuyên nghiệp, ghi đúng và cập nhật thường xuyên, sai sót là điều tối kỵ. Do vậy cần có hướng dẫn rõ hơn, đơn giản hơn; vì thử tưởng tượng 1 tiệm tạp hóa trong một ngày bán 101 thứ, nhưng doanh thu dưới 500 triệu đồng/năm cũng phải ghi hết. Nếu vậy, cần xem xét lại và có quy định rõ để không gây khó cho HKD thuộc nhóm không phải nộp thuế.