ĐẠI HỌC VÀ CÁCH MẠNG
Xuất thân trong một gia đình thân sĩ yêu nước, từ năm 1929 chàng sinh viên Phan Tư Nghĩa đã gia nhập Đảng Cộng sản Pháp trong thời gian du học tại đây. Trong hồi ký của mình, ông kể lại: "Chọn khoa học chỉ mới cho tôi bước tiến về mặt văn hóa, cho dù tôi có những kiến thức khoa học cao đi nữa thì tôi vẫn chỉ là một người dân mất nước, một "vong quốc nô" nếu tôi không có hoạt động gì cho độc lập Tổ quốc. Tôi cho sự lựa chọn khoa học của tôi là đúng nhưng chưa đủ, như câu nói của một nhà triết học Pháp: Khoa học mà không có lương tri chỉ là sự đồi bại của tâm hồn".
Chủ tịch Quốc hội Nông Đức Mạnh gặp gỡ các đại biểu Quốc hội khóa I
Ảnh: Tư liệu
Tại Pháp, nhiều thanh niên trí thức VN yêu nước đã tìm đến con đường giải phóng dân tộc. Đó là các sinh viên Bùi Văn Thủ, Trần Văn Giàu, Nguyễn Văn Dựt, Đỗ Đình Thiện. Họ thân nhau ngay và thương yêu nhau như anh em ruột thịt.
Năm 1933 về nước, Phan Tư Nghĩa tiếp tục hoạt động trong phong trào Mặt trận Dân chủ Đông Dương, tham gia viết nhiều bài trên các báo do Đảng Cộng sản Đông Dương lãnh đạo như Lao động, Tập hợp. Năm 1937 ông bị thực dân Pháp đưa ra tòa vì tội hoạt động báo chí.
Tháng 6.1944, Phan Tư Nghĩa được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương, được cử làm Bí thư chi bộ, thực hiện công tác vận động quần chúng để chuẩn bị cho khởi nghĩa ở Hà Nội. Sau Cách mạng Tháng Tám 1945, ông là ủy viên Ủy ban Cách mạng lâm thời Bắc Bộ, phụ trách kinh tế, tài chính.
ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI TỈNH Thái Bình
Cuối năm 1945, nhận được điện của Ủy ban Hành chính tỉnh Thái Bình (nay là tỉnh Hưng Yên) mời về ra mắt cử tri, các ông Phan Tư Nghĩa, Lê Tùng Sơn, Nguyễn Thành Lê và Đỗ Hữu Dư thu xếp có mặt. Danh sách ứng cử, theo hồi ức của ông Nghĩa, gồm 20 người, cử tri sẽ chọn ra 13 đại biểu đại diện cho tiếng nói của nhân dân toàn tỉnh.
Đại biểu Quốc hội Phan Tư Nghĩa (1910-2009)
Ảnh: Tư liệu gia đình
Thái Bình 80 năm trước nhiều người mù chữ, cái đói chưa chấm dứt. Bởi vậy, khi ông Bùi Đăng Chi, Ủy viên Tuyên truyền của tỉnh, đồng thời là ứng cử viên đại biểu Quốc hội đi vận động tranh cử tại bến đò Thọ Vực thì bỗng một chú bé khoảng 6-7 tuổi chạy đến nắm áo gọi: "Bố, bố". Ông nhìn con và hỏi luôn: "Bu có nhà không? Đã ăn gì chưa?". Chú bé đưa tay day day mũi, không trả lời. Ông lấy trong túi ra mấy đồng đưa cho con và dặn: "Về nói với bu mua ít gạo, cả khoai nữa, bố đi công tác ít hôm nữa mới về".
Chứng kiến câu chuyện ấy, ông Phan Tư Nghĩa không khỏi xúc động và nhớ mãi đến những năm tháng cuối đời, khi tròn một trăm năm đại thọ.
Một câu hỏi được đặt ra cho tỉnh Thái Bình: tổ chức thế nào để thực hiện bầu cử dân chủ và tự nguyện? Danh sách cử tri và người ứng cử đều niêm yết đúng hạn. Nhân dân được họp nhiều lần để hiểu ý nghĩa của Tổng tuyển cử cũng như tiểu sử hoạt động của từng đại biểu. Cuối cùng, ngày bầu cử kết thúc, kết quả kiểm phiếu, đại biểu Phan Tư Nghĩa trúng cử với số phiếu hợp lệ rất cao.
PHÁI CRAVAT ĐỎ TRONG QUỐC HỘI
Tại kỳ họp thứ 2 của Quốc hội, sáng 28.10.1946, nhân dân thủ đô được thấy một cảnh đầy ấn tượng: 10 đại biểu Đảng Xã hội đeo cravat đỏ bước vào hội trường Nhà hát lớn. Cử tri trông thấy đại biểu Phan Tư Nghĩa, Tổng thư ký Đảng - đại biểu tỉnh Thái Bình; Chủ tịch Ủy ban Nhân dân Bắc bộ Nguyễn Xiển - đại biểu tỉnh Kiến An; nhà báo Lê Huy Vân - đại biểu tỉnh Phúc Yên; Hội trưởng Hội Phụ nữ VN Lê Thị Xuyến - đại biểu tỉnh Quảng Nam, là phụ nữ không đeo cravat nên mặc áo đỏ…
Phát biểu tại Quốc hội, đại biểu Phan Tư Nghĩa phân tích và nhấn mạnh các điều khoản chủ yếu: quyền công dân, bình đẳng dân tộc… Cuối tham luận, ông lên án việc các đảng Việt Quốc và Việt Cách đòi thay quốc kỳ, không chọn lá cờ đỏ sao vàng. Tờ báo Thiết thực còn in ra một loạt lá cờ xanh đỏ để chọn quốc kỳ khác.
"…Sẽ là một sự sỉ nhục nếu làm việc đó. Lá cờ đỏ sao vàng đã thấm máu bao nhiêu chiến sĩ anh hùng. Đề nghị Quốc hội hãy tuyên dương trang trọng quốc kỳ vinh quang này". Đại biểu Phan Tư Nghĩa vừa dứt lời, cả hội trường đứng lên thể hiện đồng tình, kể cả các đại biểu của Việt Quốc cũng có mấy người cùng đứng dậy. (còn tiếp)
Đại biểu Quốc hội Phan Tư Nghĩa (1910-2009) sinh ra, lớn lên và hoạt động cách mạng tại Hà Nội; nguyên Tổng thư ký sáng lập Đảng Xã hội VN, đại biểu Quốc hội khóa I, II, III (1946 - 1971); nguyên ủy viên Ban Thư ký Ủy ban T.Ư MTTQ VN. Ông đã được Đảng và Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý: Huân chương Độc lập hạng nhất; Huy hiệu 60 năm tuổi Đảng; Huân chương Đại đoàn kết dân tộc…
