Vào ngày 5.2, Hiệp ước về các biện pháp giảm thiểu và hạn chế hơn nữa vũ khí tấn công chiến lược (New START) giữa Nga và Mỹ đã hết hạn, theo Hãng tin TASS. Đây là hiệp ước cuối cùng về quản lý kho vũ khí hạt nhân toàn diện giữa Nga và Mỹ. New START được ký kết ngày 8.4.2010, giới hạn kho vũ khí hạt nhân của mỗi bên ở mức 1.550 đầu đạn chiến lược được triển khai, giảm gần 30% so với giới hạn trước đó được thiết lập vào năm 2002, theo AFP.
Tên lửa đạn đạo liên lục địa Minuteman III của Mỹ trong một cuộc thử nghiệm vào năm 2020
Ảnh: AFP
Lập trường của các bên
Trong tuyên bố liên quan việc hiệp ước New START hết hạn, Bộ Ngoại giao Nga khẳng định Mỹ đã không phản hồi đề xuất của Tổng thống Nga Vladimir Putin về việc tiếp tục tuân thủ các giới hạn về tên lửa và đầu đạn hạt nhân trong 12 tháng nữa. "Về cơ bản, các ý kiến của chúng tôi đang bị phớt lờ. Cách tiếp cận này dường như sai lầm và đáng tiếc", Bộ Ngoại giao Nga tuyên bố.
Cũng theo tuyên bố của Bộ Ngoại giao Nga, Moscow cho rằng các bên tham gia New START giờ đây không còn bị ràng buộc bởi những nghĩa vụ của hiệp ước và được tự do quyết định các bước đi tiếp theo. Nga sẵn sàng thực hiện các biện pháp quân sự - kỹ thuật quyết định để đối phó các mối đe dọa tiềm tàng đối với an ninh quốc gia. "Cùng lúc, đất nước chúng tôi vẫn sẵn sàng tìm kiếm các phương thức chính trị và ngoại giao để ổn định toàn diện tình hình chiến lược trên cơ sở các giải pháp đối thoại bình đẳng và cùng có lợi, nếu các điều kiện thích hợp cho sự hợp tác như thế được hình thành", Bộ Ngoại giao Nga tuyên bố.
Đến chiều 5.2 chưa có thông tin về phản ứng của phía Mỹ đối với việc hiệp ước New START hết hạn cũng như tuyên bố của Bộ Ngoại giao Nga. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio hôm 4.2 cho hay Tổng thống Donald Trump sẽ đưa ra quyết định sau và nhắc lại lời kêu gọi về một thỏa thuận mới bao gồm cả Trung Quốc, theo AFP.
Trong khi đó, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lâm Kiếm ngày 5.2 nói năng lực hạt nhân của nước này có quy mô hoàn toàn khác so với Mỹ và Nga, nên Bắc Kinh sẽ không tham gia các cuộc đàm phán giải trừ hạt nhân ở giai đoạn này. Kho vũ khí hạt nhân của Trung Quốc đang phát triển nhanh chóng với ước tính khoảng 550 bệ phóng hạt nhân chiến lược, nhưng vẫn thấp hơn nhiều so với 800 bệ phóng của Nga và Mỹ được giới hạn theo New START, theo AFP.
Lo chạy đua vũ trang
Ngay trước khi hiệp ước New START hết hạn, Giáo hoàng Leo XIV ngày 4.2 cảnh báo nguy cơ xảy ra một cuộc chạy đua vũ trang mới, kêu gọi hai bên không nên từ bỏ hiệp ước, theo AFP. "Tình hình hiện tại đòi hỏi chúng ta phải làm mọi điều có thể để ngăn chặn một cuộc chạy đua vũ trang mới, vốn càng đe dọa hòa bình giữa các quốc gia", Giáo hoàng Leo XIV nhấn mạnh.
Tên lửa đạn đạo liên lục địa RS-24 Yars của Nga trong một cuộc thử nghiệm vào tháng 10.2025
Ảnh: AFP
Ngoài ra, Tổng thư ký LHQ Antonio Guterres ngày 4.2 gọi việc hiệp ước New START hết hạn là thời điểm nghiêm trọng đối với hòa bình và an ninh quốc tế. Ông kêu gọi Nga và Mỹ nhanh chóng quay trở lại bàn đàm phán về khuôn khổ kiểm soát hạt nhân mới, theo Reuters.
Mạng truyền hình Al Jazeera dẫn lời một số chuyên gia an ninh nhận định việc chấm dứt hiệp ước New START có nguy cơ châm ngòi một cuộc chạy đua vũ trang toàn cầu. Trong đó, chuyên gia Miles Pomper tại Trung tâm Nghiên cứu không phổ biến vũ khí hạt nhân James Martin (Mỹ) nhận định Trung Quốc đã tăng gấp ba kho vũ khí hạt nhân của mình trong thập niên qua, trong khi Nga đã mở rộng vũ khí tầm ngắn sau khi Hiệp ước lực lượng hạt nhân tầm trung sụp đổ trong nhiệm kỳ đầu tiên của Tổng thống Trump.
Trong một diễn biến liên quan hạt nhân, phía Mỹ và Iran ngày 4.2 xác nhận cuộc đàm phán song phương sẽ diễn ra tại Oman vào ngày 6.2, theo AFP. Trước đó, các nhà ngoại giao nói cuộc đàm phán sẽ diễn ra tại Thổ Nhĩ Kỳ.
