Thời điểm nhạy cảm
Trong tuần qua, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky lần lượt thông báo những thay đổi vị trí lãnh đạo của Cơ quan an ninh Ukraine (SBU) và Tổng cục tình báo quốc phòng Ukraine (HUR). Cụ thể, ông Vasyl Maliuk, kiến trúc sư cho chiến dịch "Mạng nhện" của Ukraine tập kích loạt căn cứ không quân Nga giữa năm ngoái, đã rời ghế Giám đốc SBU, còn ông Kyrylo Budanov, vốn là Cục trưởng HUR, đã được chuyển sang vị trí Chánh văn phòng tổng thống.
Theo ông Zelensky, cuộc tái cấu trúc bộ máy tình báo là nhằm chuẩn bị cho kịch bản xung đột với Nga tiếp diễn, trong khi tiến trình đàm phán hòa bình đình trệ. Dù vậy, một số nhà quan sát cho rằng quyết định này có nguy cơ làm gián đoạn các chiến dịch đang được chuẩn bị. Tờ The Kyiv Independent hôm 5.1 đưa tin một số chỉ huy quân đội Ukraine kêu gọi xem xét lại việc thôi chức ông Maliuk, cho rằng động thái này sẽ làm suy yếu SBU giữa thời điểm chiến sự căng thẳng.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky gặp ông Vasyl Maliuk ngày 5.1
ẢNH: AFP
Hồi tháng 6.2025, ông Maliuk cùng đội ngũ đứng sau chiến dịch triển khai máy bay không người lái (UAV) tập kích các sân bay của Nga, phá hủy một số oanh tạc cơ chiến lược của Moscow, gây thiệt hại ước tính 7 tỉ USD. Cơ quan SBU do ông lãnh đạo cũng đứng sau một số chiến dịch ám sát nhân vật cấp cao của Nga và tấn công trên biển. Dù vậy, nhiệm kỳ của ông Maliuk vướng nhiều tranh cãi về hoạt động bắt giữ các quan chức thuộc cơ quan chống tham nhũng của Ukraine.
Tạo thế chính trị ?
Truyền thông Ukraine tiết lộ ông Maliuk ban đầu đã chất vấn quyết định của Tổng thống Zelensky, nói rằng một số chiến dịch quy mô lớn đang được lên kế hoạch giai đoạn cuối và việc tạm dừng chúng sẽ là hành động liều lĩnh. Sau cùng, ông Maliuk cho biết sẽ tham gia hỗ trợ hoạt động của SBU ở cương vị khác. Việc ông Maliuk thôi chức vẫn phải chờ quốc hội Ukraine bỏ phiếu vào tuần sau. Trước mắt, ông Yevhen Khmara, trưởng một đơn vị đặc nhiệm của SBU, sẽ tạm quyền thay vị trí của ông Maliuk.
Theo tờ The New York Times ngày 7.1, động thái thay nhân sự tình báo của ông Zelensky được giới phân tích Ukraine cho là nhằm giảm ảnh hưởng của các nhân vật đối lập, trong trường hợp nước này tổ chức bầu cử tổng thống. Ngoài ông Maliuk, ông Budanov cũng là một nhân vật đối lập tiềm năng. Ông được bổ nhiệm làm chánh văn phòng, cũng là vị trí nhiều quyền lực nhưng có vai trò gắn chặt với Tổng thống Ukraine. Vị trí Cục trưởng HUR giờ được giao cho ông Oleh Ivashchenko, vốn được đánh giá là trung thành với Tổng thống Zelensky.
Động thái mới của Mỹ về quốc phòng
Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 7.1 tuyên bố muốn tăng ngân sách quốc phòng lên 1.500 tỉ USD trong năm 2027, nhằm đối phó "thời kỳ khó khăn và nguy hiểm". Hiện Quốc hội Mỹ đã phê duyệt chi tiêu quân sự năm 2026 là 901 tỉ USD. Ngoài ra, ông Trump cũng ra sắc lệnh ngăn các nhà thầu quốc phòng Mỹ trả cổ tức hoặc mua lại cổ phiếu cho đến khi họ cam kết đẩy nhanh tiến độ sản xuất vũ khí, Reuters đưa tin.
Trong một diễn biến khác, những bất đồng xoay quanh vấn đề Greenland đang đặt ra thách thức cho lập trường của Mỹ và châu Âu trong việc ủng hộ Ukraine. Nhà Trắng hôm 7.1 cho biết Tổng thống Trump đang tích cực thảo luận với đội ngũ của mình về khả năng mua lại Greenland, và dù ông Trump ưu tiên giải pháp ngoại giao nhưng không loại trừ phương án quân sự. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio tuần tới sẽ gặp các quan chức Đan Mạch để trao đổi thêm. Giới chức Đan Mạch nhấn mạch muốn có cuộc đối thoại thẳng thắn với Mỹ, thay vì liên tục đưa ra tuyên bố tranh cãi. Ngoại trưởng Pháp Jean-Noel Barrot cho biết đang thảo luận với đồng minh về cách phản ứng nếu Mỹ dùng vũ lực kiểm soát Greenland.
