Phát biểu ngày 1.3, Thư ký Hội đồng An ninh tối cao Iran Ali Larijani cho biết nước này đang thành lập hội đồng lãnh đạo để tạm thời thay thế cố Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei, theo AFP.
Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian (giữa) dự lễ kỷ niệm ngày cách mạng Hồi giáo Iran hôm 11.2 tại Tehran
ẢNH: REUTERS
"Một hội đồng lãnh đạo lâm thời sẽ sớm được thành lập. Tổng thống, lãnh đạo tư pháp và một luật gia từ Hội đồng Giám hộ sẽ đảm nhận trách nhiệm (của lãnh tụ tối cao) cho đến khi bầu ra lãnh đạo kế tiếp", ông Larijani, cố vấn của ông Khamenei, nói trên truyền hình.
Lãnh đạo tư pháp Iran hiện nay là ông Mohseni Ejehi, nhậm chức từ năm 2021. Theo AP, ông Ejeni là một luật gia bảo thủ và từng là công tố viên nghiêm khắc, được nhận xét là nhân vật trung thành với ông Khamenei.
Theo IRNA, thành viên Hội đồng Giám hộ được bầu vào hội đồng lãnh đạo lâm thời là ông Alireza Arafi (67 tuổi). Người này là một giáo sĩ uy tín với nhiều kinh nghiệm trong các tổ chức chính quyền và là thân tín của ông Khamenei.
Iran xác nhận lãnh tụ tối cao Ali Khamenei đã chết, ai sẽ thay thế?
Chuyên gia Alex Vatanka của Viện Trung Đông (Mỹ) cho biết ông Arafi là người am hiểu công nghệ và sử dụng lưu loát tiếng Ả Rập, tiếng Anh, theo CNN. Ông đã có 24 cuốn sách và bài viết được xuất bản.
Hội đồng Giám hộ là cơ quan quyền lực có 12 thành viên, có thẩm quyền xem xét ứng cử viên tranh cử chức vụ công cũng như rà soát luật pháp. Cơ quan này có quyền loại bỏ ứng viên nào bị cho là không phù hợp với bộ máy. Thư ký của hội đồng là ông Ahmad Jannati. Lãnh tụ tối cao bổ nhiệm 6/12 thành viên Hội đồng Giám hộ, 6 thành viên còn lại do lãnh đạo tư pháp đề cử và được quốc hội phê chuẩn.
Iran xác nhận Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei đã "tử vì đạo", tuyên bố quốc tang 40 ngày và 7 ngày nghỉ lễ.
Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf cùng ngày cho biết Iran đã chuẩn bị cho mọi tình huống, gồm con đường tương lai. Ông cáo buộc Tổng thống Mỹ Donald Trump và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã vượt lằn ranh đỏ và sẽ chịu hậu quả.
Lãnh tụ tối cao đóng vai trò trung tâm tại nước Cộng hòa Hồi giáo Iran và có quyền lực tối thượng không chỉ về chính trị mà còn về quân sự, tôn giáo và pháp lý. Đây không phải là một chức danh nghi lễ hay tượng trưng, mà theo hiến pháp Iran nó là vị trí cao nhất trong hệ thống quyền lực của nhà nước, xếp trên cả tổng thống, theo đài PBS. Từ khi Nhà nước Cộng hòa Hồi giáo Iran được thành lập năm 1979, chỉ có hai người nắm giữ chức lãnh tụ tối cao là cha đẻ cách mạng Ruhollah Khomeini và ông Ali Khamenei.
Lãnh tụ tối cao Iran do Hội đồng Chuyên gia (Assembly of Experts), cơ quan gồm những học giả Hồi giáo, chọn.
Theo PBS, Hội đồng Chuyên gia bao gồm 86 giáo sĩ "đức hạnh và uyên bác" được công chúng bầu chọn với nhiệm kỳ 8 năm. Các thành viên của Hội đồng Chuyên gia lần lượt bầu ra lãnh tụ tối cao từ trong hàng ngũ của mình và định kỳ tái phê chuẩn ông.
Theo hãng thông tấn Anadolu, các thành viên hội đồng sẽ triệu tập để bầu ra lãnh đạo mới và quá trình có thể kéo dài trong một hoặc nhiều ngày.
Thực tế, lãnh tụ tối cao cũng nắm vai trò chi phối việc chọn người kế nhiệm. Bởi các ứng viên Hội đồng Chuyên gia hay quốc hội... đều thông qua sự xét duyệt của Hội đồng Giám hộ.
