Trong bối cảnh giá xăng dầu biến động, vòng giao thông công cộng khép kín không chỉ là lựa chọn tiết kiệm nhất thời mà còn là cú hích cho bước nhảy vọt chuyển đổi giao thông xanh.
Người đi metro tăng vọt giữa “cơn bão” giá xăng dầu
Ảnh: Tuấn Minh
Hành trình không phát thải từ nhà ra phố
Ngay khi Trung tâm Quản lý giao thông công cộng TP.HCM (thuộc Sở Xây dựng TP.HCM) thông báo buổi trải nghiệm xe đạp điện diễn ra từ 16 giờ tại Thương xá Tax (đường Nguyễn Huệ), rất nhiều hội, nhóm trên mạng xã hội đã chia sẻ thông tin và nhận về phản ứng rất tích cực dưới phần bình luận. Đa số ý kiến đều cho rằng so với xe đạp công cộng thuần túy trước đây, phiên bản xe đạp điện là bước cải tiến mang tính "đặc sản" dành riêng cho đô thị nhiệt đới như TP.HCM.
Với cấu trúc đô thị nhiều cầu vượt, dốc cao, chưa có làn riêng cho xe đạp và đặc biệt là cái nắng gay gắt đặc trưng của phương Nam, việc phải dùng sức đạp xe len giữa dòng xe đông nghẹt là trở ngại lớn. Xe đạp điện với cơ chế trợ lực thông minh giúp người dân di chuyển nhẹ nhàng, không tốn sức, giữ được vẻ chỉn chu khi đến trường học, cơ quan mà vẫn đảm bảo tốc độ linh hoạt trong các con hẻm nhỏ.
Đây cũng chính là mảnh ghép cuối cùng giải quyết triệt để bài toán "chặng đầu - chặng cuối" trong hệ sinh thái giao thông xanh của TP.HCM.
Giả sử, một cư dân đang sống tại Vinhomes Grand Park (P.Long Bình, khu vực Q.9 cũ) muốn vào trung tâm TP có thể đón tuyến xe buýt điện VinBus êm ái từ sảnh chung cư, tới ga metro số 1, lướt đi xuyên lòng đất để vào trung tâm chỉ trong chưa đầy 20 phút. Bước ra khỏi ga Nhà hát Thành phố, khách quét mã QR mở khóa một chiếc xe đạp hoặc xe đạp điện công cộng ngay tại cửa ga để thong dong đến văn phòng ở đường Nguyễn Huệ hoặc đường Lê Duẩn. Nếu có việc gấp cần đi sâu vào các con hẻm nhỏ, dịch vụ Xanh SM (taxi điện hoặc xe máy điện) luôn sẵn sàng phục vụ với tiêu chí "3 không": Không mùi xăng - Không tiếng ồn - Không khí thải. Toàn bộ hành trình tạo nên một mạng lưới khép kín và văn minh, giúp người dân hoàn toàn có thể "đoạn tuyệt" với động cơ đốt trong.
Đặc biệt, trong bối cảnh giá xăng dầu tăng cao như hiện nay, hành trình này càng trở thành lựa chọn tối ưu. Theo lãnh đạo Công ty HURC1, trong 1 tuần trở lại đây, lượng khách đi metro số 1 đã tăng cao tới 24,7% so với tuần trước thời điểm giá xăng tăng. Tương tự, lượng khách sử dụng xe buýt cũng được ghi nhận tăng cao đột biến, ở tất cả các khung giờ, xe trợ giá và không trợ giá.
Làm một phép toán so sánh chi phí cho lộ trình di chuyển trung bình 20 km mỗi ngày (cả đi và về) sẽ có câu trả lời cho hiện tượng này. Nếu sử dụng xe máy xăng tay ga trung bình, với giá xăng dao động quanh mức 24.000 - 26.000 đồng/lít, người dân tốn khoảng 15.000 đồng tiền xăng mỗi ngày, chưa kể chi phí gửi xe tại trung tâm (10.000 đồng) và phí bảo dưỡng, thay nhớt định kỳ cực kỳ tốn kém. Tổng chi phí một tháng rơi vào khoảng 800.000 - 1.000.000 đồng. Trong khi đó, nếu sử dụng vé tháng metro (khoảng 200.000 đồng) kết hợp xe buýt điện và chỉ tốn thêm khoảng 10.000 - 15.000 đồng mỗi ngày cho xe đạp/xe đạp điện, tổng chi phí hằng tháng chỉ nằm trong khoảng 400.000 - 500.000 đồng. Như vậy, người dân tiết kiệm được ít nhất 50% chi phí di chuyển, đồng thời "lãi" thêm thời gian nghỉ ngơi, đọc sách trên tàu thay vì hít khói bụi trên đường.
Minh Thư, sinh viên đại học tại khu vực Thủ Đức cũ, cho biết từ khi chuyển sang đi "combo" xe buýt điện và tàu điện, số tiền tiết kiệm được đủ để bạn chi trả toàn bộ tiền giáo trình và ăn uống thêm. Chưa hết, đi metro và xe điện vừa mát, vừa khỏe, không lo đến trường quần áo nhễ nhại mồ hôi, mặt mũi đen kịt khói bụi, đầu tóc bết ướt vì mũ bảo hiểm. "Thế hệ tụi em rất ưu tiên sống xanh. Chỉ cần mạng lưới phủ rộng, chắc chắn sau này đi làm tụi em cũng sẽ không cần mua xe cá nhân, lại thêm khoản tiết kiệm", Minh Thư chia sẻ.
Cú hích cho cuộc chuyển đổi bền vững
Không chỉ TP.HCM, nhiều người dân Hà Nội cũng đang chuyển từ xe xăng qua sử dụng phương tiện công cộng và xe điện. Những ngày qua, khung giờ sáng sớm tại các toa tàu metro tuyến Nhổn - Cầu Giấy đông khách hơn thường lệ. Ngoài học sinh và sinh viên, nhân viên văn phòng và người lao động khác cũng xuất hiện ở các nhà ga metro trong giờ cao điểm.
TP.HCM chính thức có xe đạp điện công cộng
Ảnh: SXD
Theo ông Lê Bằng An, Tổng giám đốc Hanoi Metro, sau khi giá xăng dầu được điều chỉnh tăng hôm 6.3, lượng hành khách đi tàu điện có xu hướng tăng lên. Trong giai đoạn từ 6 - 9.3, tuyến Cát Linh - Hà Đông ghi nhận lượng khách tăng trung bình khoảng 4,9%, trong khi tuyến Nhổn - ga Hà Nội tăng mạnh hơn, khoảng 13,2%. Số liệu từ Trung tâm Quản lý giao thông công cộng Hà Nội cũng cho thấy nhu cầu đi lại bằng phương tiện công cộng đang gia tăng. Tổng sản lượng vé lượt xe buýt trợ giá (chưa tính vé tháng và vé miễn phí) trong 3 ngày từ 7 - 9.3 đạt trung bình 104.146 lượt hành khách/ngày, tăng khoảng 15% so với ngày 6.3 - thời điểm trước khi giá xăng dầu được điều chỉnh.
Với người dân thủ đô, chuyển đổi xanh không chỉ để né "bão" xăng dầu mà còn trở thành mệnh lệnh cấp bách từ thực tế ô nhiễm môi trường. Những đợt bụi mịn bao phủ bầu trời Hà Nội, cộng hưởng với gánh nặng chi phí xăng dầu thúc đẩy người dân bước lên những toa tàu metro và xe buýt điện mát lạnh.
Chuyên gia giao thông Nguyễn Xuân Thủy đánh giá: Biến động từ giá xăng dầu chính là cú hích đẩy thêm bước tiến quan trọng trong hành trình chuyển đổi giao thông xanh tại các đô thị. Thực tế, tâm lý người dân không ai muốn chạy xe xả thải khói bụi trên đường rồi lại chính mình, gia đình mình hít những thứ độc hại đó. Đi bộ ra khỏi nhà vài chục, vài trăm mét tới bến xe buýt chạy xe điện êm ái, sạch sẽ, nhân viên phục vụ thái độ tốt, đi tới ga metro, lên tàu điện, rồi xuống ở đâu đó có thể đi bộ hoặc đón xe ôm/xe taxi điện là điều mà bất cứ người dân nào cũng mong muốn. Ở thời điểm hiện tại, việc này cũng giúp họ tiết kiệm đáng kể nên xu hướng thuận tình chuyển đổi sẽ nhanh hơn, mạnh mẽ hơn.
Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Xuân Thủy, quan trọng nhất đối với giao thông là sự thuận tiện. Mô hình này cần được bình dân hóa, để mọi người dân, từ người già hạn chế sử dụng công nghệ cho tới những người từ tỉnh lên thành phố không có ứng dụng trên điện thoại... cũng có thể dễ dàng tiếp cận hệ thống giao thông xanh. Muốn như vậy, cần nghiên cứu tạo mạng lưới hợp lý, cấp bách xây dựng liền mạch các đoạn metro, nhanh chóng chuyển đổi 100% hệ thống xe buýt từ dùng xăng sang dùng điện, khuyến khích các hãng taxi, hãng xe công nghệ chuyển đổi phương tiện sang xe điện, xe xanh, kết hợp phân bổ các điểm đến xe buýt, điểm thuê xe đạp công cộng... khớp với nhau.
"Chỉ cần bố trí kết nối hợp lý, có chính sách mở rộng mô hình, bình dân hóa để những phương tiện trở thành thông dụng với mọi đối tượng người dân, thì chắc chắn mục tiêu xanh hóa đô thị của VN sẽ sớm thành công", chuyên gia này kỳ vọng.
Để đạt mục tiêu kép, vừa giảm số lượng phương tiện giao thông cá nhân nhằm giảm ùn tắc, vừa giảm lượng phát thải từ giao thông ra môi trường, thì một mô hình giao thông "từ cửa tới cửa" khép kín đa phương thức (từ metro tới xe buýt, xe taxi, xe ôm, xe đạp...) hoàn toàn sử dụng năng lượng điện và tất cả được cùng tích hợp trên một ứng dụng, là mô hình rất tốt, cần được nhân rộng.
Chuyên gia giao thông Nguyễn Xuân Thủy
