Tại hội thảo mới đây, Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được cho biết Bộ Chính trị đã đồng ý chủ trương cho phép TP.HCM xây dựng luật đô thị đặc biệt, tương tự luật Thủ đô của TP.Hà Nội. Dự kiến trong tháng 3, TP.HCM sẽ hoàn thành đề cương, tháng 4 hoàn thành dự thảo, tháng 5 - 6 sẽ tổ chức hội thảo, góp ý để hoàn thiện. Sau đó, dự án luật sẽ được trình Quốc hội khóa XVI xem xét thông qua trong năm 2026.
TP.HCM đặt mục tiêu trở thành đô thị toàn cầu, thành phố đáng sống vào năm 2030
ẢNH: NHẬT THỊNH
CƠ CHẾ THOÁNG, DỰ ÁN THÔNG
Nhiều đại biểu Quốc hội (ĐBQH), chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp bày tỏ sự vui mừng trước thông tin trên, bởi luật đô thị đặc biệt cho TP.HCM được các ĐBQH kiên trì đề xuất trên diễn đàn Quốc hội nhiều năm qua.
Từ năm 2017 đến nay, Quốc hội đã ban hành 3 nghị quyết đặc thù cho TP.HCM, từ Nghị quyết 54/2017 đến Nghị quyết 98/2023 và mới đây là Nghị quyết 260/2025. Ba nghị quyết trên đã mang lại những kết quả nhất định, nhưng một siêu đô thị muốn phát triển nhanh và bền vững thì cần một nền tảng pháp lý ổn định, đồng bộ và dài hạn. "Ý nghĩa sâu xa hơn là quyết định này mở ra khả năng chuyển từ tư duy thí điểm từng phần sang tư duy thiết kế thể chế tổng thể", ĐBQH Phạm Trọng Nhân, Phó chủ tịch LĐLĐ TP.HCM, đánh giá.
Luật đô thị đặc biệt sẽ là cú hích thể chế giúp TP.HCM vươn mình trở thành đô thị toàn cầu
ẢNH: NHẬT THỊNH
Ông Nhân cho rằng việc Bộ Chính trị đồng ý chủ trương xây dựng luật đô thị đặc biệt mang ý nghĩa rất lớn, không chỉ với TP.HCM mà còn với tư duy phát triển của cả nước trong giai đoạn mới. Điều đó cho thấy nhu cầu xây dựng một khuôn khổ pháp lý riêng cho TP.HCM đã được nhìn nhận như một đòi hỏi khách quan của thực tiễn chứ không còn là một kiến nghị mang tính đơn lẻ của địa phương.
Hiện TP.HCM có không gian phát triển đặc biệt lớn, đa trung tâm, đa chức năng, có vai trò dẫn dắt tăng trưởng, liên kết vùng, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế. "Việc xây dựng một đạo luật riêng cho đô thị đặc biệt là bước đi cần thiết để tạo nền tảng pháp lý tương xứng với tầm vóc và trách nhiệm của thành phố", ông Nhân nói.
Theo Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được, cú hích về thể chế giúp tăng niềm tin của nhà đầu tư vào TP.HCM và sẵn sàng tham gia những dự án hạ tầng trọng điểm. Từ giữa năm 2025 đến nay, nhiều doanh nghiệp lớn quan tâm đến các dự án hạ tầng trọng điểm của TP.HCM. Với cơ chế thông thoáng, nhiều dự án do tư nhân làm chủ đầu tư đã động thổ như metro Bến Thành - Cần Giờ, khu liên hợp thể thao quốc gia Rạch Chiếc.
Phố đi bộ Nguyễn Huệ hướng từ trụ sở HĐND - UBND TP.HCM nhìn ra sông Sài Gòn
ẢNH: NHẬT THỊNH
Sắp tới, khu đô thị Bình Quới - Thanh Đa cùng loạt công trình ở khu đô thị mới Thủ Thiêm cũng triển khai theo hình thức lựa chọn nhà đầu tư chiến lược. Ngoài ra, các dự án đầu tư công cụ thể hóa Nghị quyết 98/2023 của Quốc hội như mở rộng QL1, QL13, QL22, cầu đường Bình Tiên, cao tốc TP.HCM - Mộc Bài… đang gấp rút hoàn tất thủ tục để sớm khởi công.
BỆ ĐỠ THỂ CHẾ ĐỂ TP.HCM VƯƠN MÌNH
PGS-TS Trần Hoàng Ngân, Đoàn ĐBQH TP.HCM, cho rằng cần đánh giá toàn diện 3 nghị quyết đặc thù đã triển khai vào thực tế để chọn lọc kế thừa và bổ sung thêm. Thực tế các cơ chế đặc thù đã giúp TP.HCM quản lý đô thị hiệu quả hơn, và điều quan trọng nhất là huy động được các nguồn lực để mà tháo gỡ các điểm nghẽn. Trong năm 2025 và đầu năm 2026, nhiều dự án đầu tư công, hợp tác công - tư triển khai rất nhanh. "Trước đây, thủ tục chuẩn bị đầu tư làm mất cả năm trời, còn bây giờ chỉ 2 - 3 tháng là xong", ông Ngân nói.
Trao đổi thêm về cách tiếp cận xây dựng luật, ĐB Trần Hoàng Ngân cho rằng việc xây dựng luật đô thị đặc biệt không chỉ dành cho TP.HCM mà cho tất cả đô thị trong cả nước, trong tương lai nếu đủ điều kiện sẽ được thụ hưởng. Ở thời điểm hiện nay, TP.HCM có điều kiện vượt trội hơn nên tiên phong xây dựng luật và áp dụng trước.
Với các cơ chế đặc biệt, TP.HCM tập trung hoàn thiện mạng lưới đường sắt đến năm 2035
ẢNH: NHẬT THỊNH
Theo PGS-TS Trần Hoàng Ngân, một trong những điểm tựa để xây dựng luật đô thị đặc biệt là luật Thủ đô. Dự kiến tại kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI sẽ điều chỉnh, bổ sung luật Thủ đô. TP.HCM căn cứ vào luật Thủ đô sửa đổi và lấy những nội dung quan trọng chuyển qua luật đô thị đặc biệt. Trừ một số chính sách đặc thù dành riêng cho thủ đô, còn những chính sách về quản lý đô thị, môi trường, quản lý dân cư, đầu tư, dự án đều có thể áp dụng cho luật đô thị đặc biệt. "Chủ trương của Đảng hiện nay là đẩy mạnh phân cấp phân quyền, giao cho địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm. Đây là những định hướng luật đô thị đặc biệt có thể đi theo", ĐB Ngân nói.
Ông Ngân cũng cho rằng luật đô thị đặc biệt không chỉ giải quyết những vấn đề trước mắt của TP.HCM mà phải là bệ đỡ thể chế cho sứ mệnh, tầm nhìn của TP.HCM trong tương lai. Cụ thể, nghị quyết Đại hội Đảng bộ TP.HCM lần thứ I đề ra mục tiêu đến năm 2030 trở thành đô thị văn minh, hiện đại, có vị trí nổi trội ở khu vực Đông Nam Á, nằm trong nhóm 100 thành phố toàn cầu, đáng sống và có hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của thế giới, thuộc nhóm thu nhập cao. TP.HCM có thể tham khảo thêm xu hướng phát triển của đô thị trên thế giới để nghiên cứu chính sách cụ thể, đưa vào luật đô thị đặc biệt để tăng tính tự chủ, tự quyết.
Trao quyền chủ động thực chất hơn
Theo nhiều chuyên gia, luật đô thị đặc biệt không nên chỉ dừng ở việc bổ sung thêm một số cơ chế ưu đãi, mà cần tạo ra một kiến trúc thể chế mới cho một siêu đô thị.
ĐBQH Phạm Trọng Nhân nhìn nhận TP.HCM muốn vươn lên, có sức cạnh tranh khu vực, thậm chí tiến tới vị thế thành phố toàn cầu thì luật trao quyền chủ động thực chất hơn trong ba phương diện lớn: quản trị, nguồn lực và không gian phát triển. Đặc biệt, TP.HCM cần tự chủ tài chính - ngân sách ở mức phù hợp với vai trò đầu tàu. "TP.HCM không thể đi xa nếu vẫn chủ yếu vận hành trong cơ chế xin - cho", ông Nhân nhận định.
Đại biểu đề xuất luật cần cho phép TP.HCM chủ động hơn trong huy động nguồn lực xã hội, phát hành công cụ tài chính phù hợp, khai thác giá trị tăng thêm từ đất đai và hạ tầng, phát triển TOD, thu hút nhà đầu tư chiến lược, phát triển khu thương mại tự do và các không gian kinh tế mới.
Đồng thời, nên có cơ chế thử nghiệm có kiểm soát cho các mô hình tiên phong như đô thị số, trí tuệ nhân tạo, trung tâm tài chính quốc tế, kinh tế xanh, trung tâm dữ liệu, đổi mới sáng tạo. Một thành phố toàn cầu không chỉ cần hạ tầng cứng, mà còn cần hạ tầng thể chế đủ mở để đón cái mới sớm hơn và quản trị cái mới tốt hơn.
ĐB Phạm Trọng Nhân khuyến nghị luật đô thị đặc biệt nên kế thừa và nâng cấp các cơ chế đã phát huy hiệu quả trong lĩnh vực tài chính - ngân sách, đầu tư, quy hoạch và phát triển hạ tầng; đồng thời rà soát những khó khăn trong khâu triển khai để hoàn thiện quy trình thực thi, bảo đảm chính sách đi vào cuộc sống một cách hiệu quả. Kế đó, cần thiết kế các điều khoản chuyển tiếp hợp lý để các cơ chế đang vận hành không bị gián đoạn trong quá trình chuyển sang khung pháp lý mới.
