Theo số liệu từ Cục Thống kê, TP.HCM chính thức bước vào thời kỳ "già hóa dân số" vào năm 2017 với tỷ lệ dân số từ 60 tuổi trở lên đạt 10,28% (889.178 người).
Mặc dù bắt đầu muộn hơn so với cả nước khoảng 6 năm nhưng tốc độ già hóa dân số ở TP.HCM lại diễn ra rất nhanh. Tính đến năm 2025, tỷ lệ người cao tuổi (NCT) ở TP.HCM (sau sáp nhập) đã tăng lên 11,40% (hơn 1,57 triệu NCT, lớn nhất cả nước). Trong vòng 8 năm (2017 - 2025), số lượng NCT tăng thêm 683.810 người, bình quân tăng gần 85.000 người/năm.
Sự gia tăng nhanh chóng này cho thấy tốc độ già hóa tại TP.HCM đang vượt qua các dự báo trước đây. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về chính sách và hạ tầng y tế, xã hội nhằm đảm bảo chất lượng cuộc sống cho nhóm dân số cao tuổi đang ngày càng đông.
NGƯỜI CAO TUỔI BỆNH TẬT VÀ KHÓ KHĂN
Theo TS-BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu, Phó giám đốc Sở Y tế TP.HCM, trong bối cảnh già hóa dân số, chăm sóc sức khỏe NCT là một thách thức lớn. Mô hình bệnh tật của người dân nói chung và ở NCT nói riêng đang thay đổi nhanh chóng, chuyển từ mô hình chủ yếu là bệnh lây nhiễm sang mô hình chủ yếu là những bệnh không lây nhiễm (tiểu đường, tăng huyết áp).
NCT thường mắc nhiều bệnh cùng một lúc, trung bình mỗi người mắc trên 2 bệnh phải điều trị suốt đời. Tình trạng bệnh tật đã ảnh hưởng lớn đến đời sống tâm lý, hoạt động sinh hoạt hằng ngày và sự hòa nhập cộng đồng của NCT trong bối cảnh phần lớn NCT có cuộc sống khó khăn, thu nhập thấp, không ổn định hoặc không có thu nhập, sống phụ thuộc vào con cháu.
Số người cao tuổi ở TP.HCM gia tăng nên đòi hỏi những giải pháp căn cơ về chăm sóc sức khỏe
ẢNH: DUY TÍNH
Mặt khác, hiện TP.HCM có 16 cơ sở bảo trợ xã hội, trong đó 12 cơ sở có NCT (bao gồm người tâm thần, người lang thang không có nơi cư trú khoảng 6.000 người). Theo ông Nguyễn Tăng Minh, Phó giám đốc Sở Y tế TP.HCM, số NCT tăng chính là thách thức lớn cho ngành y tế thành phố. Trong bối cảnh này, ngành y tế đã tiến hành rà soát nguồn lực cũng như hoạch định chiến lược ứng phó già hóa dân số.
CẦN PHÁT TRIỂN CÁC BỆNH VIỆN CHUYÊN KHOA LÃO
Bên cạnh già hóa, bệnh tật và nghèo khó, sự tiếp cận đầy đủ các dịch vụ tư vấn và chăm sóc sức khỏe của NCT nói chung còn bị giới hạn, hệ thống chăm sóc sức khỏe chưa bắt kịp với tốc độ già hóa dân số ngày càng tăng.
Theo TS-BS Vĩnh Châu, hiện tuổi thọ bình quân năm 2025 đạt 76,7 tuổi. TP.HCM đã hình thành 102 câu lạc bộ NCT giúp nhau và 102 tổ tình nguyện chăm sóc NCT. 100% bệnh viện (trừ bệnh viện nhi) đều có giường điều trị cho NCT; 12 bệnh viện có khoa lão; 6 bệnh viện có đơn vị lão khoa; 11 bệnh viện tổ chức khoa lão ghép với khoa khác (thường trong khoa nội). 100% cơ sở khám chữa bệnh đều có khu vực ưu tiên cho NCT. Tuy nhiên, TP.HCM chưa có bệnh viện lão khoa chuyên biệt.
Về khám chữa bệnh, mỗi năm có khoảng 5 - 6 triệu lượt NCT khám ngoại trú; nội trú khoảng 320.000 - 380.000 lượt; khoảng 70 - 80% bệnh nhân điều trị tại bệnh viện công. Tại tuyến cơ sở, các trạm y tế đã triển khai lập hồ sơ theo dõi sức khỏe, khám định kỳ cho NCT, khám bảo hiểm y tế ban đầu và chuyển tuyến khi cần. TP.HCM cũng đang thực hiện quản lý bệnh mạn tính cho NCT, đồng thời cung cấp đầy đủ thuốc thiết yếu, được bảo hiểm y tế chi trả.
Từ năm 2026, 100% người cao tuổi ở TP.HCM được khám sức khỏe định kỳ và lập hồ sơ theo dõi sức khỏe điện tử
Ảnh: Duy Tính
Kết quả cho thấy số bệnh nhân được quản lý tại trạm y tế tăng rõ rệt. Bên cạnh đó, các hoạt động sinh hoạt gồm văn hóa, thể thao, giao lưu, góp phần nâng cao đời sống tinh thần.
Theo TS-BS Vĩnh Châu, trong thời gian tới, ngành y tế tập trung vào nhiều nhiệm vụ trọng tâm. Theo đó, đến năm 2030, tuổi thọ trung bình của người dân đạt 77 và thời gian sống khỏe tối thiểu là 68 năm. 100% NCT được khám sức khỏe định kỳ và được điều trị, quản lý các bệnh không lây nhiễm. Xây dựng các mô hình dưỡng lão phù hợp với đặc thù TP.HCM. Thí điểm mô hình trung tâm chăm sóc ban ngày cho NCT. Hình thành bệnh viện chuyên khoa lão và các bệnh viện đa khoa có chuyên khoa lão, đồng thời ứng dụng công nghệ vào quản lý.
THÁO GỠ ĐIỂM NGHẼN ĐỂ XÂY NHÀ DƯỠNG LÃO
Trong chăm sóc sức khỏe NCT, TP.HCM đang xây dựng đề án phát triển cơ sở chăm sóc NCT giai đoạn đến năm 2030 và những năm tiếp theo. Trong đó, hướng tới mô hình hệ sinh thái chăm sóc NCT 4 tầng với nguyên tắc ưu tiên ở tầng 1 (nền tảng), tức chăm sóc tại nhà, cộng đồng, giữ NCT trong môi trường sống quen thuộc; tầng 2 (hỗ trợ cộng đồng sống độc lập); tầng 3 là chuyên sâu (điều dưỡng và chăm sóc người sa sút trí tuệ); tầng 4 (hạt nhân), tức chăm sóc NCT ở bệnh viện và đào tạo phát triển nhân lực trong lĩnh vực này.
Theo ông Nguyễn Tăng Minh, mục tiêu đến năm 2030 là phải có trên 30 cơ sở chăm sóc NCT mới kể cả công, tư và hợp tác công tư, đảm bảo có 15 cơ sở nội trú và 15 cơ sở chăm sóc ban ngày. Tại 168 phường, xã, đặc khu sẽ có 168 mạng lưới vệ tinh chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Đến 2030 cũng sẽ đào tạo 2.500 nhân lực chuyên sâu, có kỹ năng chăm sóc và điều dưỡng đa khoa.
Ông Minh cũng đề cập vấn đề xã hội hóa, theo đó cần đẩy mạnh hợp tác công tư, ưu đãi đầu tư, chính sách thuế về đất đai và vốn vay, cơ chế tài chính như bảo hiểm chăm sóc dài hạn, phí dịch vụ. Ngoài ra còn có một đề xuất mới là trong từng khối nhà chung cư sẽ có mô hình chăm sóc NCT…
Liên quan vấn đề trên, ông Phạm Bình An, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM, cho rằng về cơ bản nhà nước không đáp ứng hết nhu cầu chăm sóc NCT nên thực hiện xã hội hóa, kêu gọi doanh nghiệp tham gia. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vướng mắc đối với doanh nghiệp, nhà đầu tư tham gia phát triển nhà dưỡng lão. Hiện trong quy hoạch chưa quy định rõ ràng khu vực nào, cụ thể ở đâu để làm cơ sở điều dưỡng, chăm sóc sức khỏe NCT. Mặt khác, doanh nghiệp rất khó tiếp cận quỹ đất, cũng như các cơ chế tài chính, thuế, vốn ưu đãi của TP.HCM để hỗ trợ NCT.
Bên cạnh đó, nhân lực hiện còn rất thiếu và theo ông Phạm Bình An, mục tiêu đến năm 2030 đào tạo 2.500 người trong lĩnh vực này cũng chỉ là "muối bỏ bể" trong khi hiện vẫn chưa có chuẩn đào tạo đồng bộ. Đây là những điểm nghẽn lớn cần nhanh chóng tháo gỡ.
Bên cạnh đó, trong Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân có đề cập phát triển y tế tư nhân nhưng chưa nhắc đến chính sách ưu đãi liên quan đến việc làm nhà dưỡng lão nên đây cũng là điểm cần nghiên cứu, làm rõ thêm.
Mong muốn của người cao tuổi
Ông N.T.Đ (56 tuổi, ở P.Tân Sơn Nhất) chia sẻ với Thanh Niên: "Chương trình chăm sóc sức khỏe NCT và nhà dưỡng lão là rất hay. Bản thân tôi thích ở nhà hơn vào nhà dưỡng lão, nếu còn khả năng thì về già tôi sẽ ở nhà. Nếu con cháu không chăm sóc thì mình vào nhà dưỡng lão ở, rồi đóng tiền ăn uống, thuốc men, đó là người có điều kiện kinh tế. Còn với người khó khăn thì quan trọng nhà nước có kinh phí lo hay không? Ngoài ra, vấn đề cơ sở vật chất, nhân lực phục vụ cũng cần được lưu tâm".
Bà N.T.L (72 tuổi, ở P.Phú Nhuận) thì cho rằng: "Tùy trường hợp mà NCT có đi nhà dưỡng lão hay không. Nếu ở nhà vui vẻ, được chăm sóc thì ở nhà, còn không mình vào nhà dưỡng lão để được sống chất lượng, kéo dài tuổi thọ. Hiện tôi ở nhà và mong nhà nước nên ưu tiên nhiều hơn nữa cho NCT. Ví dụ như tôi thuộc diện hưu trí, mỗi tháng đi khám bệnh mạn tính, bảo hiểm y tế được hưởng 95% nhưng theo tôi nên miễn phí luôn phần còn lại".
