NĂM CHẶNG ĐƯỜNG, MỘT KHÁT VỌNG

Nhìn lại hành trình 96 năm qua, PGS-TS Nguyễn Trọng Phúc, nguyên Viện trưởng Viện Lịch sử Đảng, cho rằng Đảng Cộng sản VN đã trải qua 5 chặng đường lớn: đấu tranh giải phóng dân tộc (1930 - 1945), giành thắng lợi bằng Cách mạng Tháng Tám, giành độc lập và chính quyền về tay nhân dân; kháng chiến chống Pháp (1945 - 1954); kháng chiến chống Mỹ (1954 - 1975); xây dựng và phát triển theo con đường xã hội chủ nghĩa (1975 - 1986); và 40 năm đổi mới toàn diện từ Đại hội VI đến nay. Mỗi chặng đường đều ghi dấu những quyết sách lịch sử, những bước ngoặt định hình vận mệnh dân tộc.

Sau 40 năm đổi mới (1986 - 2026), VN đã có những bước tiến vượt bậc. Từ xuất phát điểm chỉ 43 tỉ USD, quy mô nền kinh tế năm 2025 ước đạt 510 tỉ USD, xếp thứ 32 thế giới; thu nhập bình quân đầu người tăng từ chưa đến 200 USD lên hơn 5.000 USD.

VN thiết lập quan hệ ngoại giao với 195 quốc gia, trong đó 42 đối tác chiến lược và toàn diện gồm đầy đủ 5 nước thường trực Hội đồng Bảo an LHQ, 7 nước G7 và 17/20 nước G20. Cơ đồ, vị thế, tiềm lực và uy tín quốc tế của đất nước chưa bao giờ có được như ngày nay.

ẢNH: TƯ LIỆU

Với hành trang được tích lũy từ chiều dài lịch sử hàng ngàn năm dân tộc và đặc biệt là 96 năm dưới sự lãnh đạo của Đảng, Đại hội XIV được xác định mang theo trọng trách lịch sử là xác lập những quyết sách mang tính "bệ phóng" để thực hiện thành công hai mục tiêu chiến lược 100 năm; đưa đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, kỷ nguyên của hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc.

Như ông Nguyễn Túc, Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban T.Ư MTTQ VN, người đã tham dự 10 kỳ đại hội Đảng từ năm 1960 đến nay, nhận định: "Đại hội XIV sẽ là đại hội thực hiện trọn vẹn điều mong muốn cuối cùng trong Di chúc của Bác Hồ: toàn Đảng, toàn dân đoàn kết phấn đấu, xây dựng một nước VN hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh, góp phần xứng đáng vào sự nghiệp cách mạng thế giới".

MỆNH LỆNH ĐỔI MỚI, THỂ CHẾ MỞ ĐƯỜNG

Hướng tới các mục tiêu 100 năm vào 2030 và 2045, Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đặt ra những mục tiêu đầy thử thách: phấn đấu tăng trưởng GDP bình quân giai đoạn 2026 - 2030 từ 10%/năm trở lên; GDP bình quân đầu người đến năm 2030 đạt khoảng 8.500 USD/năm…

Đây là những mục tiêu không thể không thực hiện khi chúng ta đã mất 40 năm để thoát nghèo, nhưng chỉ còn chưa đầy 20 năm để trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào 2045. Thời gian chỉ bằng một nửa, nhưng nhiệm vụ khó gấp bội.

Để hiện thực hóa các mục tiêu, văn kiện Đại hội XIV xác định 8 nội dung trọng tâm triển khai quyết sách chiến lược được cụ thể hóa trong 12 định hướng lớn, 6 nhiệm vụ trọng tâm và 3 đột phá chiến lược. Trong đó, hoàn thiện thể chế phát triển; xác lập mô hình tăng trưởng mới cùng đột phá KH-CN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; phát triển toàn diện văn hóa, con người… là những nội dung trọng tâm được đặt ở vị trí ưu tiên hàng đầu.

Đại hội XIV tiếp tục khẳng định 3 đột phá chiến lược gồm thể chế, hạ tầng và nguồn nhân lực, đã được xác định từ Đại hội XIII nhưng với yêu cầu mới: "phải làm thật mạnh, làm thật nhanh, làm đến nơi đến chốn".

Tổng Bí thư Tô Lâm tại Đại hội XIV của Đảng đã nhấn mạnh: "Ba đột phá này có quan hệ hữu cơ. Thể chế mở đường; nhân lực quyết định tốc độ và chất lượng; hạ tầng tạo không gian và sức bật. Nếu làm đồng bộ, chúng ta sẽ tạo ra "đà" mới và "thế" mới; nếu làm nửa vời, chúng ta sẽ tự đánh mất cơ hội".

Nhìn nhận hoàn thiện thể chế phát triển như ưu tiên số một trong triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV, Đại biểu Quốc hội Trịnh Xuân An, Ủy viên Ủy ban Quốc phòng - An ninh - Đối ngoại của Quốc hội, cho rằng đổi mới, hoàn thiện thể chế không chỉ là yêu cầu hay nguyên tắc mà là mệnh lệnh, nhiệm vụ cấp bách.

Theo ông, hoàn thiện thể chế không chỉ dừng ở việc ban hành nhiều luật mà ở việc "lấy thực thi làm thước đo"; rút ngắn khoảng cách giữa ban hành chính sách và hiệu quả trên thực tế. "Nếu không có sự đổi mới, không có thay đổi về thể chế và nhất là phải tháo được những nút thắt, tháo được những điểm nghẽn đã tích tụ từ lâu sẽ khó đạt được các mục tiêu rất cao trong giai đoạn phát triển sắp tới", ông An phân tích.

Để tháo điểm nghẽn, ông Trịnh Xuân An đề nghị cần thay đổi tư duy làm luật theo hướng linh hoạt: cái gì vướng thì tháo, cần sửa thì sửa ngay, chấp nhận việc điều chỉnh luật khi thực tiễn đòi hỏi, coi đó là biểu hiện của tiến bộ.

Luật cần tập trung vào các nguyên tắc chung, phân cấp, phân quyền mạnh mẽ; song phải đi kèm cơ chế giám sát chặt chẽ để bảo đảm các chính sách đã được luật khơi thông đi đúng đường ray và hệ thống văn bản hướng dẫn đúng tinh thần của luật. "Phải tránh luật thì hay mà thực thi thì dở, thông ở thượng nguồn nhưng tắc ở hạ lưu", ông An nhấn mạnh.

Tại Hội thảo khoa học quốc gia "Những giải pháp đưa Nghị quyết XIV của Đảng vào cuộc sống" do Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh phối hợp cùng các cơ quan tổ chức ngày 2.2, GS-TS Nguyễn Xuân Thắng, Chủ tịch Hội đồng lý luận T.Ư, đã nêu yêu cầu việc rà soát hệ thống luật, nghị định, thông tư để tháo gỡ điểm nghẽn phải rất nhanh. "Nếu rà soát kéo dài hết năm này qua năm khác thì mất cơ hội, không khơi thông được nguồn lực", ông Thắng nêu.

Còn PGS-TS Nguyễn Ngọc Toàn, Viện trưởng Viện Kinh tế chính trị học, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, thì cho rằng cần nâng cao trách nhiệm cơ quan ban hành pháp luật, tham mưu xây dựng pháp luật, gắn trách nhiệm với chất lượng chính sách. Khi ban hành chủ trương, văn bản, người làm luật phải đặt vào vị trí người dân, doanh nghiệp xem có thực sự kiến tạo, hỗ trợ phát triển không hay tạo thêm rào cản.

NHỮNG CÚ HÍCH XÁC LẬP MÔ HÌNH TĂNG TRƯỞNG MỚI

Hoàn thiện thể chế phát triển theo nguyên tắc lấy thực thi làm thước đo chính là "hạ tầng mềm" để xác lập mô hình tăng trưởng mới. GS-TS Trần Thọ Đạt, Chủ tịch Hội đồng Khoa học và đào tạo (ĐH Kinh tế quốc dân), phân tích mô hình phát triển mới không còn đặt trọng tâm vào mở rộng quy mô vốn, lao động, khai thác tài nguyên, mà phải "chuyển dứt khoát sang mô hình phát triển dựa trên năng suất, chất lượng, đổi mới sáng tạo và giá trị gia tăng cao".

Nếu 40 năm qua là "thoát nghèo, bắt kịp", thì giai đoạn tới phải là "vươn mình, vượt lên". Tăng trưởng GDP không còn là mục tiêu duy nhất, mà phải gắn chặt với năng suất tổng hợp (TFP), năng lực công nghệ, tính tự chủ và mức độ thịnh vượng thực chất.

ẢNH: TTXVN

Theo ông Trần Thọ Đạt, việc chuyển từ mô hình tăng trưởng cũ sang mô hình tăng trưởng mới không thể diễn ra bằng những điều chỉnh dần dần, cận biên mà đòi hỏi những cú hích chính sách đủ mạnh, đủ sâu và đủ bền để làm thay đổi hành vi của toàn bộ hệ thống kinh tế. Cú hích quan trọng nhất nằm ở cải cách thể chế và môi trường kinh doanh với yêu cầu về một thể chế thị trường hiện đại, minh bạch, có khả năng giảm mạnh chi phí tuân thủ và rủi ro chính sách.

Cùng đó là cú hích mang tính cấu trúc trong phân bổ và dẫn dắt nguồn lực. GS-TS Trần Thọ Đạt nhấn mạnh, mô hình cũ dựa nhiều vào tín dụng ngân hàng, đất đai và đầu tư công, trong khi mô hình mới đòi hỏi thị trường vốn phát triển hơn, đa tầng hơn, gắn với đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh và các ngành chiến lược dài hạn. Điều này đòi hỏi chính sách mạnh mẽ để phát triển thị trường trái phiếu, vốn cổ phần, các quỹ đầu tư mạo hiểm, quỹ hưu trí, đồng thời thay đổi cách thức sử dụng đầu tư công theo hướng "vốn mồi", kích hoạt vốn tư nhân thay vì thay thế khu vực tư nhân.

Cú hích mang tính quyết định trong việc xác lập mô hình tăng trưởng mới là đột phá về KH-CN, đổi mới sáng tạo gắn liền với nguồn nhân lực. Nếu không có đột phá trong cơ chế tài trợ nghiên cứu, liên kết viện - trường - doanh nghiệp và chính sách sử dụng nhân tài thì khẩu hiệu "đổi mới sáng tạo" rất dễ dừng lại ở mức phong trào.

"Chuyển sang mô hình tăng trưởng mới không chỉ là câu chuyện của vài chính sách riêng lẻ, mà là tổ hợp các cú hích đồng thời về thể chế, nguồn lực, công nghệ và tư duy phát triển. Nếu những cú hích này đủ mạnh và được triển khai một cách nhất quán, chúng sẽ tạo ra "lực quán tính mới" cho nền kinh tế VN trong chặng đường hướng tới các mục tiêu 100 năm", GS-TS Trần Thọ Đạt nhấn mạnh.

KHÔNG ĐỂ "MỘT NGÀY LÃNG PHÍ, MỘT TUẦN CHẬM TRỄ"

Nhưng đột phá lớn nhất của Đại hội XIV nằm ở chính tinh thần hành động. Lần đầu tiên trong lịch sử, đại hội Đảng ban hành chương trình hành động kèm theo nghị quyết - một bước đột phá để bảo đảm nghị quyết đi ngay vào cuộc sống. Từ chủ trương đến kế hoạch và tổ chức thực hiện đều được xác định rõ ràng: ai làm, làm khi nào, cần nguồn lực gì và mục tiêu ra sao.

Tổng Bí thư Tô Lâm thẳng thắn nhìn nhận: "Khâu tổ chức thực hiện luôn luôn là khâu yếu, nghị quyết thì rất hay nhưng đi vào cuộc sống thì rất khó". Do đó, thông điệp bao trùm của Đại hội XIV là hành động quyết liệt với tinh thần: nói là làm, làm ngay, làm đúng, làm quyết liệt, làm đến cùng và làm hiệu quả.

Đại hội yêu cầu kiên quyết khắc phục tình trạng "nói nhiều làm ít", "nói hay, làm dở", thậm chí "nói không đi đôi với làm". Phải cụ thể hóa văn kiện thành chương trình với mục tiêu rõ ràng, chỉ tiêu đo lường được, phân công trách nhiệm cụ thể; không để "cha chung không ai khóc". Thiết lập cơ chế kiểm tra, giám sát định kỳ; kiên quyết xử lý trì trệ, né tránh; bảo vệ người dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm…

Giai đoạn 5 - 10 năm tới chính là giai đoạn bản lề có ý nghĩa quyết định đối với hai mục tiêu 100 năm. Trong khoảng thời gian không dài này, VN vừa phải hoàn thành mục tiêu 2026 - 2030, vừa tạo nền tảng vững chắc để vươn tới các mốc phát triển cao hơn vào năm 2045. 

Tổng Bí thư Tô Lâm trong bài viết Tiến lên! Toàn thắng ắt về ta! đã nhấn mạnh: "Nếu chúng ta tận dụng tốt thời cơ, vượt qua thách thức của 5 - 10 năm bản lề này, chắc chắn đất nước sẽ cất cánh mạnh mẽ. Ngược lại, nếu để lỡ thời cơ hoặc chậm trễ, cái giá phải trả sẽ rất đắt - có thể đánh mất cơ hội của cả dân tộc".

Thời gian ngắn, nhiệm vụ nặng nề, Tổng Bí thư Tô Lâm chỉ rõ, trong 5 năm tới phải tăng tốc toàn diện trên tất cả các lĩnh vực then chốt. Tư duy "5 năm với tầm nhìn 20 năm" phải được quán triệt.

Đại hội XIV yêu cầu: "Càng ở thời điểm mở đầu nhiệm kỳ, càng phải làm khẩn trương, làm quyết liệt, làm chắc chắn, làm đến nơi đến chốn". Không được phép trì hoãn đổi mới, không được phép chậm trễ trong hành động, càng không được phép tự thỏa mãn. Không để "một ngày lãng phí, một tuần chậm trễ".

Đại hội XIV của Đảng đã mở ra kỷ nguyên phát triển mới của đất nước. Như Tổng Bí thư Tô Lâm đã viết: giờ là lúc biến tất cả chủ trương, nghị quyết thành hành động, thành kết quả cụ thể. Toàn Đảng, toàn dân, toàn quân cùng hành động với tinh thần "mỗi người làm việc bằng hai" với tri thức mới, với sự hỗ trợ của KH-CN, dưới ánh sáng soi đường của Đảng; góp phần đưa đất nước ta mỗi ngày một phát triển; nhân dân mỗi ngày một ấm no, hạnh phúc; VN mỗi ngày một lớn mạnh, sánh vai cùng các cường quốc năm châu như Bác Hồ hằng mong muốn.