Đây là ý kiến của PGS-TS Đinh Dũng Sỹ, nguyên Vụ trưởng Vụ Pháp luật (Văn phòng Chính phủ) tại Hội nghị định hướng phản biện xã hội đối với dự thảo luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi) do Ban Thường trực Ủy ban T.Ư Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam tổ chức ngày 30.1.
GS-TS Trần Ngọc Đường, Chủ nhiệm Hội đồng Tư vấn dân chủ và pháp luật (Ủy ban T.Ư MTTQ Việt Nam) chủ trì hội nghị
ẢNH: THU HẰNG
Theo bà Đỗ Thị Huệ, trưởng phòng, Vụ Pháp luật hành chính - hình sự (Bộ Tư pháp), so với luật Tiếp cận thông tin năm 2016, phạm vi điều chỉnh được mở rộng, ngoài cơ quan nhà nước, còn có đơn vị sự nghiệp công lập cung cấp dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu - những chủ thể gắn trực tiếp với đời sống người dân có trách nhiệm trong việc đảm bảo quyền tiếp cận thông tin của công dân.
Việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong cung cấp thông tin được nhấn mạnh, với việc mở rộng các hình thức yêu cầu và cung cấp thông tin qua cổng dữ liệu, cổng thông tin điện tử, cổng dịch vụ công, ứng dụng di động và các nền tảng số… nhằm tạo điều kiện cho người dân tiếp cận thông tin dễ dàng bảo đảm thời gian tiết kiệm chi phí.
Chưa có quy định về cơ chế khiếu nại, khởi kiện để công dân bảo vệ quyền tiếp cận thông tin
Góp ý vào dự thảo, GS-TS Trần Ngọc Đường, Chủ nhiệm Hội đồng Tư vấn dân chủ và pháp luật (Ủy ban T.Ư MTTQ Việt Nam), nhìn nhận dự thảo luật về cơ bản đã thể chế hóa được đầy đủ quan điểm của Đảng, cũng như hiến pháp và pháp luật về quyền tiếp cận thông tin của công dân.
Tuy nhiên, ông Đường cho rằng dự thảo vẫn chưa giải quyết thỏa đáng bài toán bảo đảm quyền tiếp cận thông tin trong thực tiễn. GS-TS Trần Ngọc Đường nhấn mạnh: "Quyền tiếp cận thông tin là quyền cơ bản của công dân đã được hiến định, nhưng trong dự thảo, việc thực hiện quyền này vẫn chủ yếu phụ thuộc vào điều kiện, khả năng của cơ quan cung cấp thông tin".
Theo ông, quy định cho phép cơ quan, đơn vị căn cứ điều kiện thực tế để cung cấp thông tin có thể dẫn đến sự tùy tiện. Việc giao cho người đứng đầu quyết định cung cấp hay không cung cấp thông tin cũng tiềm ẩn nguy cơ hạn chế quyền của công dân. "Dự thảo cần bổ sung thêm một nguyên tắc đó là bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của công dân, trừ trường hợp luật cấm", ông Đường đề xuất.
Đáng chú ý, theo ông Trần Ngọc Đường, dự thảo chưa quy định đầy đủ cơ chế khiếu nại, khởi kiện để công dân tự bảo vệ quyền của mình khi bị từ chối cung cấp thông tin. Do đó, ông đề nghị bổ sung cơ chế khiếu nại, khởi kiện của công dân mạnh hơn; đồng thời đề cao trách nhiệm của cơ quan nhà nước và của người cung cấp thông tin.
Các chuyên gia góp ý tại hội nghị
ẢNH: THU HẰNG
Để thực hiện chủ trương Chính phủ số, xã hội số, Chủ nhiệm Hội đồng Tư vấn dân chủ và pháp luật đề nghị dự thảo cần bổ sung trách nhiệm đề cao trách nhiệm chủ động thông tin, công khai dữ liệu mở, dự thảo còn nặng cung cấp thông tin thụ động từ phía cơ quan nhà nước, còn cung cấp thông tin chủ động chưa đủ mạnh, chưa rộng.
Nghiên cứu mở rộng chủ thể có trách nhiệm cung cấp thông tin
Đồng tình với việc mở rộng phạm vi về trách nhiệm cung cấp thông tin sang đơn vị sự nghiệp công lập, song PGS-TS Đinh Dũng Sỹ, nguyên Vụ trưởng Vụ Pháp luật (Văn phòng Chính phủ) nêu vấn đề: "Tại sao chỉ dừng ở đơn vị sự nghiệp công lập mà chưa tính đến doanh nghiệp nhà nước?". Theo ông, doanh nghiệp nhà nước sử dụng vốn đầu tư công để sản xuất, kinh doanh. Đây là tiền thuế của dân, thì người dân cần có quyền giám sát hiệu quả sử dụng vốn. "Người dân có thể không cần biết bí mật kinh doanh của doanh nghiệp, nhưng cần biết kết quả sản xuất kinh doanh và hiệu quả sử dụng vốn nhà nước", ông Sỹ nói.
Ông cũng cho rằng cần tiếp tục nghiên cứu mở rộng chủ thể có trách nhiệm cung cấp thông tin, như cơ quan Đảng, tổ chức chính trị - xã hội, thậm chí một số loại hình doanh nghiệp, thay vì chỉ dừng ở cơ quan nhà nước và đơn vị sự nghiệp công lập.
Ở góc độ bảo đảm thực thi quyền, TS Nguyễn Văn Pha, Phó chủ nhiệm Hội đồng Tư vấn dân chủ và pháp luật (Ủy ban T.Ư MTTQ Việt Nam), nhận xét dự thảo "đã ghi nhận các quyền cơ bản nhưng còn thiếu chuỗi bảo đảm trong thực tế".
Ông Pha đề nghị bổ sung rõ quyền được hướng dẫn, được thông báo tiến độ, kết quả xử lý yêu cầu; quyền được tiếp cận phần thông tin có thể tách được trong tài liệu bị hạn chế, thay vì chỉ quy định theo hướng "có thể".
