Du khách, người dân bị làm phiền
Ông Mark Peterson, du khách đến từ Úc, cho biết khi đặt phòng khách sạn trên trục Nguyễn Huệ trong chuyến thăm đầu tiên đến TP.HCM, ông khá hào hứng khi bắt gặp một sự kiện âm nhạc ngoài trời. "Không khí rất sôi động, tôi nghĩ mình đã chọn đúng vị trí trung tâm để cảm nhận nhịp sống thành phố", ông nói.
Tuy nhiên, sau 2 đêm lưu trú, trải nghiệm bắt đầu thay đổi. Âm thanh sân khấu kéo dài đến khuya, ánh đèn công suất lớn chiếu trực diện vào khách sạn khiến ông khó nghỉ ngơi. "Hoạt động của thành phố rất thú vị với người tham gia, nhưng với du khách cần nghỉ ngơi sau một ngày tham quan, tiếng nhạc và ánh sáng liên tục thực sự gây mệt mỏi", ông Peterson chia sẻ. Đến đêm thứ ba, du khách người Úc quyết định chuyển sang một khách sạn khác ở khu vực yên tĩnh hơn.
Sân khấu sự kiện dựng trên đường Lê Lợi khiến tuyến đường phải phong tỏa, hạn chế phương tiện lưu thông
ẢNH: Sỹ ĐÔNG
Không chỉ du khách, người dân cũng chịu áp lực về giao thông xuất phát từ các sự kiện tại khu vực trung tâm. Anh Trần Minh Hoàng, cư dân P.Sài Gòn, cho biết từng rất phấn khởi khi tuyến Lê Lợi được hoàn trả mặt bằng sau nhiều năm thi công metro số 1. Tuy nhiên, niềm vui không kéo dài. Hàng loạt sự kiện, lễ hội liên tục được tổ chức trên trục Lê Lợi và Nguyễn Huệ khiến giao thông khu trung tâm thường xuyên quá tải. "Chỉ cần mở bản đồ là thấy đường đỏ đục. Tôi gần như không dám chạy xe qua đây vào tối cuối tuần vì kẹt xe rất lâu", anh Hoàng cho biết.
Ngay cả Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được cũng thừa nhận từng là "nạn nhân" của kẹt xe do sự kiện. "Vì gấp quá nên tôi phải xuống xe đi bộ về trụ sở UBND TP.HCM", ông chia sẻ, đồng thời cho biết đã nhận được nhiều phản ánh của người dân và các nguyên lãnh đạo về tình trạng này.
Theo người đứng đầu UBND TP, việc tổ chức sự kiện dày đặc gây ồn ào, ảnh hưởng sinh hoạt của cư dân. "Dù gọi là phố đi bộ nhưng người dân không đi bộ được", ông Nguyễn Văn Được nói và yêu cầu từ nay không sử dụng đường Lê Lợi cho các hoạt động, trừ khi được UBND TP.HCM cho phép; chỉ tổ chức sự kiện quan trọng trên đường Nguyễn Huệ.
Ông Nguyễn Minh Nhựt, Phó giám đốc Sở VH-TT, cũng đồng tình cần điều tiết tần suất và thời gian diễn ra sự kiện. Sau mỗi đợt cao điểm, đặc biệt là dịp trước và sau tết, nên có khoảng lắng cần thiết thay vì tổ chức liên tục, kéo dài. Việc điều chỉnh này không phải hạn chế hoạt động văn hóa, mà để nâng cao chất lượng, đảm bảo không gian công cộng được sử dụng hài hòa, hiệu quả hơn, vừa phục vụ nhu cầu vui chơi của người dân, vừa giữ gìn môi trường sống tại khu vực trung tâm.
Một đêm concert quy mô lớn tổ chức ngoài trời tại công viên sáng tạo Thủ Thiêm (TP.HCM), thu hút hàng ngàn khán giả tham dự
ẢNH: LÊ NAM
Nhiều năm qua, trục Nguyễn Huệ - Lê Lợi gần như "gánh" toàn bộ lễ hội, chương trình nghệ thuật, countdown và sự kiện thương mại của đô thị hơn 14 triệu dân. Mật độ dày đặc, tiếng ồn kéo dài và áp lực giao thông đã bộc lộ giới hạn của không gian trung tâm hiện hữu.
Tổ chức ở đâu thì hợp lý?
Ủng hộ chủ trương điều tiết, hạn chế tổ chức sự kiện dày đặc tại các đường Nguyễn Huệ và Lê Lợi, kiến trúc sư - Th.S Vũ Linh Quang phân tích: Quảng trường Nguyễn Huệ có cao độ mặt quảng trường và mặt đường gần bằng nhau. Khi tổ chức sự kiện lớn, việc phong tỏa dễ gây ùn tắc giao thông, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn và tạo áp lực lên hệ thống hạ tầng xung quanh. Ngoài ra, khu vực này tập trung dày đặc khách sạn, văn phòng, căn hộ; các hoạt động âm thanh lớn kéo dài đến tối muộn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến cư dân và du khách.
Trong khi đó, phương án quy hoạch công viên quảng trường tại Thủ Thiêm được thiết kế theo mô hình không gian phân tầng. Hệ thống giao thông và lối đi bộ được bố trí ở cao độ phía trên, còn không gian quảng trường, sinh hoạt cộng đồng, sự kiện nằm ở cao độ thấp hơn, tương tự một "thung lũng đô thị". Cách tổ chức này giúp tách biệt dòng người tham gia sự kiện với giao thông cơ giới, giảm xung đột và hạn chế ùn tắc.
"Đây là mô hình "công viên quảng trường", khác với quảng trường truyền thống vốn mang tính phô diễn, mặt phẳng rộng và ít cây xanh. Với điều kiện khí hậu nhiệt đới của TP.HCM, không gian có tỷ lệ cây xanh lớn, tán rộng sẽ phù hợp hơn, vừa tạo bóng mát, vừa đảm bảo khả năng tổ chức sự kiện ở khu vực lõi mà không gây bức bối", kiến trúc sư Vũ Linh Quang đề xuất.
Phối cảnh tổng thể Quảng trường trung tâm Thủ Thiêm nhìn từ bờ tây sông Sài Gòn, với không gian công viên quảng trường phân tầng, kết nối bằng cầu đi bộ sang khu trung tâm hiện hữu
ẢNH: DE-SO
Cũng theo ông Quang, ngoài yếu tố thiết kế, lợi thế của Thủ Thiêm còn nằm ở quỹ đất rộng, mật độ xây dựng chưa dày đặc, ít khối nhà ở tiếp giáp trực tiếp. Khi hoàn thiện hệ thống cầu đi bộ kết nối từ đường Nguyễn Huệ qua bờ đông sông Sài Gòn, khu vực này có thể trở thành không gian sự kiện quy mô lớn, giảm áp lực cho trung tâm hiện hữu.
Kiến trúc sư Tôn Thất Liêm (Hội Kiến trúc sư TP.HCM) đồng tình việc tổ chức dày đặc các sự kiện trên trục Lê Lợi - Nguyễn Huệ là không phù hợp với chức năng không gian. Bởi bản chất của các tuyến đường này là hạ tầng giao thông và không gian đô thị trung tâm, phục vụ cư trú, làm việc và kinh doanh. Việc biến chúng thành địa điểm tổ chức lễ hội quy mô lớn thường xuyên sẽ kéo theo nhiều hệ lụy. "Đưa sự kiện đông người vào các tuyến phố trung tâm có thể tạo sinh khí, nhưng về chuyên môn quy hoạch là không đúng chức năng. Đường phố được thiết kế để lưu thông, không phải không gian lễ hội", ông Liêm nói.
Từ góc nhìn đó, ông Liêm nhận định tác động không chỉ dừng ở ùn tắc giao thông như phản ánh gần đây, mà còn liên quan đến nhiều yếu tố khác như an toàn thoát hiểm, phòng cháy chữa cháy, kiểm soát tiếng ồn, khí thải và khoảng cách cách ly giữa không gian sự kiện với khu dân cư, khách sạn, văn phòng xung quanh.
Chuyên gia này cho rằng hướng đi hợp lý là chuyển các sự kiện lớn sang những khu vực được quy hoạch đúng chức năng, như khu đô thị mới Thủ Thiêm hoặc các không gian ven sông sắp được cải tạo, bao gồm cả khu Cảng Nhà Rồng - Khánh Hội rộng khoảng 32 ha, bỏ trống nhiều năm, sẽ được TP.HCM khởi công xây công viên và mở rộng tuyến đường Nguyễn Tất Thành vào dịp 2.9 tới.
"Khi thiết kế mới, chúng ta có thể bố trí không gian mở đủ rộng, có khoảng đệm cây xanh, có giải pháp cách ly với khu ở hiện hữu. Như vậy mới đảm bảo tiêu chuẩn sống của đô thị văn minh, đồng thời vẫn đáp ứng nhu cầu tổ chức sự kiện quy mô lớn. Về lâu dài, cần một không gian quảng trường thực sự, thay vì tận dụng đường phố trung tâm cho mọi hoạt động", kiến trúc sư Tôn Thất Liêm nêu quan điểm.
TP.HCM thực tế đang thiếu một quảng trường đúng nghĩa, tức một không gian mở quy mô lớn, được thiết kế chuyên biệt để tập trung đông người và có đầy đủ hạ tầng phục vụ sự kiện. Quảng trường là không gian mở hoàn chỉnh, có tính toán về thông gió, cây xanh, kiểm soát tiếng ồn, an toàn, chứ không phải chỉ là một đoạn đường được phong tỏa lại để làm chương trình.
Kiến trúc sư Tôn Thất Liêm
